Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter lijkt weinig, en dat is het ook als u het over een los stuk plaatmateriaal van een vierkante meter heeft. Maar een felsbaan komt niet in vierkante meters, hij komt in lengtes tot acht meter. Reken die vijf kilo per vierkante meter door bij een werkende breedte van 475 mm, en een baan van acht meter weegt ongeveer negentien kilo. Dat is te tillen door één persoon, maar niet te dragen door één persoon, en dat verschil is precies waar de kosten van tillen en dragen vandaan komen.
Een plaat van negentien kilo is licht. Een lat van acht meter lang, negentien kilo zwaar en maar 0,55 mm dik is iets anders: hij is slap. Pak hem op één punt op en de rest zakt door, kromt, en durft in de wind te gaan bewegen als een vlag. Die beweging is het probleem, niet het gewicht. Zodra de baan gaat golven, ontstaat er een knik, en een knik in een felsbaan is blijvend. Vandaar dat het aantal handen dat nodig is niet wordt bepaald door hoeveel kilo er te tillen is, maar door hoeveel steunpunten de baan nodig heeft om recht te blijven.
Als vuistregel geldt: reken op één paar handen per twee tot drie meter baanlengte. Een baan van vier meter gaat met twee mensen. Bij acht meter zijn drie mensen eigenlijk het minimum en is de baan bij voorkeur met vier man te doen, zeker als het transport ook nog een hoek om moet of een dakrand over. Dat is meer arbeid per plaat dan de meeste calculaties op gewicht alleen voorspellen, en het is de reden dat lengte de kostenpost is, niet het materiaal.
De manier van vastpakken maakt het verschil tussen een baan die heel blijft en een baan die krom aankomt op de plek waar hij gelegd moet worden. Plat gedragen, dus met het vlak van de plaat horizontaal, buigt een lange baan onder zijn eigen gewicht door. Op de kant gedragen, met het vlak verticaal, staat de plaat zijn eigen buigstijfheid te gebruiken: de fels van 35 mm werkt dan mee als een soort rand die de baan recht houdt, ongeveer zoals een liggende plank sneller doorbuigt dan een rechtopstaande plank van dezelfde dikte. Voor iedere baan langer dan een paar meter is op de kant dragen daarom de norm, en plat dragen is eigenlijk alleen voor de korte lengtes te verantwoorden.
Dat op-de-kant-dragen is meteen ook de reden dat het aantal handen zo belangrijk is: bij drie of vier dragers kan iedereen de baan op gelijke hoogte en gelijke hoek houden, en blijft de plaat recht tijdens het lopen. Bij te weinig dragers zakt het midden altijd een beetje door, hoe voorzichtig men ook loopt, en is de kans op een permanente kromming in het vlak reëel. Dat risico, en wat er dan misgaat, beschrijven we in detail op de pagina over [wat er misgaat bij het tillen en dragen](/felsplaat/tillen/wat-gaat-er-mis).
We kunnen geen bedrag noemen, want dat hangt af van te veel dingen die per bouwplaats verschillen: hoeveel man er al op de bouw staan en dus zonder extra inhuur kunnen meehelpen, hoe ver de plaat van de opslagplek naar de plaats van verwerking moet, of er een hoek, trap of dakrand in die route zit, en of het dak zelf voldoende steigers of platformen heeft om de plaat gecontroleerd aan te reiken. Twee dingen schelen daarin het meest.
Het eerste is de lengte die u bestelt. Een felsbaan is op de millimeter af te korten van 450 tot 8000 mm, en de verleiding is groot om altijd de langst mogelijke baan te bestellen, want dat scheelt naden. Maar een baan van acht meter kost aanzienlijk meer draagarbeid dan twee banen van vier meter, en die extra arbeid moet ergens vandaan komen: uit extra mensen, uit meer tijd, of uit meer risico op beschadiging tijdens transport over het dak. Bij de bestelling is het dus zinvol om de lengte niet alleen op de felsafstand af te stemmen, maar ook op wat de bouwplaats aan draagcapaciteit kan leveren.
Het tweede is de route van opslag naar plaats van verwerking. Een baan die van de vrachtwagen direct naar de plek op het dak kan, zonder hoeken, zonder trappen, zonder tussenstop, kost veel minder draagarbeid dan een baan die eerst een steile trap op moet en dan nog een hoek om. Dat is een kwestie van logistiek op de bouwplaats, en die logistiek is precies waarom sommige aannemers ervoor kiezen de platen in kortere lengtes te bestellen, ook als dat een extra naad in het dak betekent. Voor de bevestiging van die naden en de volgorde waarin de banen op het dak komen te liggen, verwijzen we naar klikzink.com.
Omdat wij de platen op maat leveren, denken we in de bestelfase al mee over de lengte die op de bouwplaats te dragen is. Een tekening met de gewenste felsafstand en de route over het dak is voor ons genoeg om aan te geven of een bepaalde lengte praktisch is of dat een kortere baan, met een extra naad, minder risico geeft op transportschade. Dat meedenken op tekening kost niets en gebeurt voordat er iets gewalst wordt, niet erna.
Daarnaast leveren we de platen zo aan dat het dragen zelf zo voorspelbaar mogelijk is: rechte, niet-vervormde banen, in een verpakking die aangeeft welke kant boven moet tijdens transport. Wat er verder nodig is om het dragen zelf goed te laten verlopen, zoals het aantal mensen, de handgrepen en het moment op de dag, staat uitgewerkt op de pagina's over [wat je nodig hebt bij het tillen en dragen](/felsplaat/tillen/wat-heb-je-nodig) en over wie dat op de bouwplaats het beste kan doen.
Ga bij de bestelling niet alleen uit van de felsafstand op de tekening, maar leg ook de route over de bouwplaats naast de gewenste lengte: hoeveel hoeken, hoeveel trappen, hoeveel mensen zijn er die dag beschikbaar. Stuur die informatie mee met de tekening naar Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, en we geven aan of de gevraagde lengte houdbaar is of dat een kortere baan minder risico geeft. Voor de technische kant van dakhelling en isolatie kunt u terecht op klikfels.com, voor de kleurkeuze op zinklook.com, en voor de bevestiging op klikzink.com.