Klikzink
Een opdrachtgever die de specificaties leest, stuit op een gewicht van ongeveer 5 kg per vierkante meter en trekt daaruit een logische maar onjuiste conclusie: dit til je met twee man zo naar boven. Wij krijgen die vraag regelmatig, meestal per telefoon, vaak nadat er al een planning is gemaakt op basis van dat ene getal. Het antwoord dat wij dan geven, zetten we hier op een rijtje, want het is een vraag die niet raar is maar wel een genuanceerder antwoord verdient dan het getal op de verpakking.
Het gewicht per vierkante meter zegt namelijk niets over de lengte van de baan. Onze felsplaten zijn leverbaar van 450 tot 8000 mm, op de millimeter afgekort naar de maat die op de tekening staat. Een plaat van acht meter lang en 475 mm breed weegt in totaal ongeveer 19 kg, en dat is op zichzelf niet zwaar. Maar die 19 kg zit verdeeld over een lengte van acht meter, in een plaat van 0,55 mm dik staal. Dat is de kern van de vraag: niet het gewicht is het probleem, maar de verhouding tussen lengte en stijfheid. Een liniaal van 30 cm buigt niet als je hem vasthoudt aan één kant. Een liniaal van 8 meter, in dezelfde dikte, zakt in het midden door zodra je hem optilt zonder ondersteuning in het midden.
Dat is precies wat een opdrachtgever moet begrijpen voordat hij een planning maakt: de plaat is niet zwaar, maar hij is slap over de lengte. Bij het tillen ontstaat er een golfbeweging in het midden van de baan zodra je alleen de uiteinden vasthoudt. Die golf kan de fels aan de rand beschadigen, of ergere schade geven als de plaat tegen een obstakel aan komt terwijl hij doorbuigt. Voor de kleur en de coating van het oppervlak verwijzen wij overigens naar zinklook.com, maar de vervorming waar we het hier over hebben zit in het metaal zelf, niet in de afwerking.
Als vuistregel geldt: voor een baan tot ongeveer 3 meter kunnen twee personen de plaat dragen, mits ze allebei aan een kant staan en de plaat tussen zich in nemen. Vanaf 4 tot 6 meter is de praktijk dat er een derde persoon in het midden moet meelopen, niet om te dragen maar om de doorbuiging te beperken. Bij een baan van 8 meter, de maximale lengte die wij leveren, zien wij op de bouw vaak vier mensen: twee aan de uiteinden en twee die in het midden ondersteunen tijdens het verplaatsen van de opslagplaats naar het dak.
Dit is een indicatie op basis van wat wij op bouwplaatsen terugzien, geen voorschrift met een vast getal, want het hangt ook af van de ondergrond waarover getild wordt, van windkracht op een hoogte, en van hoe ver de afstand is die overbrugd moet worden. Een baan die van een pallet naar een steiger op twee meter hoogte gaat, vraagt iets anders dan een baan die over een dakvlak van dertig meter breed naar de nok moet. Wie hierover exacte aantallen en een planning per project wil, vindt dat uitgewerkt op [wat je nodig hebt](/felsplaat/tillen/wat-heb-je-nodig) en op [wie het doet](/felsplaat/tillen/wie-doet-het).
De meest gestelde vervolgvraag is waarom een felsplaat op zijn kant gedragen wordt in plaats van vlak, zoals je een plaat plaatmateriaal normaal zou verwachten. Het antwoord zit in dezelfde stijfheid-in-de-lengte die we hierboven beschreven. Een plaat die vlak gedragen wordt, dus met het vlak horizontaal, buigt onder zijn eigen gewicht door in het midden zodra de lengte een paar meter overschrijdt. Op zijn kant, met de fels van 35 mm rechtop, staat de plaat veel stijver in die richting. De fels zelf werkt dan als een soort rand die het doorbuigen tegengaat, ongeveer zoals een liniaal die je op zijn dikke kant zet minder doorbuigt dan diezelfde liniaal plat.
Daarom zie je op een bouwplaats vaak dat de platen rechtop tegen elkaar staan opgeslagen, en dat ze bij het verplaatsen ook rechtop blijven staan tot het moment dat ze op het dak of de gevel gelegd worden. Wie de platen vlak stapelt of vlak vervoert over een lange afstand, loopt het risico dat de onderste platen in een stapel doorbuigen onder het gewicht van de platen erboven, ook al is het gewicht per plaat op zichzelf niet hoog. Dat risico speelt vooral bij temperaturen waarbij het staal iets minder stug is, al blijft de plaat koud vouwbaar tot -15 graden en is dat voor het tillen zelf niet de bepalende factor.
De derde vraag die een opdrachtgever vaak stelt, is waar je de plaat precies vastpakt. Het antwoord is: aan de fels, nooit in het midden van het vlak. De fels van 35 mm is de stijve rand van de plaat en kan de belasting van het optillen aan. Het vlak ertussen, zeker bij de uitvoering zonder verstijvingsril, is bedoeld om vlak te liggen op het dak, niet om als handvat te dienen. Wie in het midden van het vlak drukt tijdens het tillen, drukt een deuk in het materiaal die er daarna niet meer uit gaat, ook niet als de plaat verder ongeschonden is.
Bij de uitvoering met verstijvingsril of met micro-lines is het vlak iets stugger dan bij de volledig vlakke uitvoering, maar dat verandert niets aan het advies: ook dan til je aan de fels. Dit is een detail dat nauw samenhangt met wat er misgaat tijdens het verwerken, en wie daar meer over wil weten verwijzen we naar [wat er misgaat](/felsplaat/tillen/wat-gaat-er-mis), waar dit soort schadebeelden verder toegelicht wordt.
Voor een opdrachtgever die geen dakdekker is, is de praktische conclusie simpel: het gewicht van 5 kg per vierkante meter is geen goede maatstaf voor hoeveel mensen en hoeveel tijd het tillen van een lange baan vraagt. De lengte van de bestelde platen bepaalt dat veel sterker dan het gewicht. Wie platen tot 8000 mm bestelt omdat dat op de tekening minder felsnaden en dus een rustiger aanzicht geeft, moet er rekening mee houden dat diezelfde lengte om meer mensen en meer ruimte vraagt bij het verplaatsen. Dat is geen reden om voor kortere platen te kiezen als het aanzicht van de gevel of het dak om lange banen vraagt, maar het is wel iets om in de planning mee te nemen voordat de vrachtwagen er staat.
Wij denken hierin kosteloos mee op tekening, en wie twijfelt over de haalbaarheid van een bepaalde plaatlengte op een specifieke locatie kan ons vooraf de situatie voorleggen. Onze walsmachines maken elke lengte tussen 450 en 8000 mm op de millimeter mogelijk, en de keuze voor een kortere of langere baan is dan een kwestie van wat op de bouwplaats haalbaar is, niet van wat wij kunnen leveren.
Wie nu verder wil, kan de vraag hoe lang het tillen en verplaatsen van een bepaalde partij platen ongeveer duurt, terugvinden bij [hoelang het duurt](/felsplaat/tillen/hoelang-duurt-het), en wie wil checken of een geplaatste baan goed is aangekomen zonder verborgen deuken, leest dat na bij [hoe je het controleert](/felsplaat/tillen/controleren). Voor de technische randvoorwaarden van de dakopbouw zelf, zoals de minimale dakhelling en de condensrisico's, verwijzen we naar klikfels.com, en voor vragen over de bevestiging met klemmen naar klikzink.com.