Klikzink
Op een bouwplaats komt een felsplaat zelden schoon weg. Er wordt gemetseld boven het dakvlak, er wordt geboord door de gevel, er ligt een steiger tegen de plaat aan, en tegen het einde van de middag ziet u spatten cementwater of een waas van boorstof op wat ‘s ochtends nog een egale plaat was. Dat is op zichzelf geen reden tot paniek, maar het is wel iets waar u snel iets mee moet doen. Deze pagina gaat over die combinatie: vuil en cementsluier op de plaat, en waarom dat samenhangt met hoeveel vierkante meter u besteld en verwerkt heeft.
Cementsluier is het dunne laagje dat overblijft als cementwater indroogt op een oppervlak. Op metselwerk hoort het er soms bij en wast het vanzelf weg met de regen; op de coating van een felsplaat ligt dat anders. De laag op onze platen is een organische coating van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT, mat afgewerkt. Die laag is gemaakt om weer en wind te weerstaan, niet om jarenlang met kalk en cement in contact te staan. Cementwater is sterk alkalisch. Hoe langer het op de coating blijft staan, hoe groter de kans dat het een matte, ietwat ruwe plek achterlaat die niet meer wegpoetst. Dat is geen kwestie van kleur of glans — daarvoor verwijzen we u naar zinklook.com — maar van de laag zelf die op die plek is aangetast.
De vuistregel is dus: er vanaf, en wel snel. Binnen enkele uren, zeker binnen dezelfde werkdag, is cementwater met een zachte spons of doek en lauw schoon water nog gewoon te verwijderen. Laat het een nacht staan, laat het helemaal uitdrogen in de zon, en het wordt aanmerkelijk lastiger. Gebruik geen staalborstel, geen schuurspons en geen agressief reinigingsmiddel: dat tast de coating minstens zo erg aan als de cementsluier zelf. Is de vlek toch ingedroogd, dan kan een licht zuur reinigingsmiddel dat specifiek voor gecoat staal is bedoeld helpen, maar test dat eerst op een onopvallende hoek en spoel na met veel schoon water. Verwijs bij twijfel over een specifiek middel liever naar de leverancier van dat middel dan naar improviseren op het dak.
Boorstof is een ander verhaal, maar vraagt hetzelfde soort aandacht. Bij het boren van gaten in de gevel of het dak, bijvoorbeeld voor doorvoeren of aansluitingen, komt fijn stof vrij dat op de plaat neerdaalt. Dat stof is op zichzelf niet chemisch agressief zoals cementwater, maar het werkt als schuurmiddel zodra het nat wordt en er met een doek over geveegd wordt. Blaas of borstel het losse stof eerst weg voordat u de plaat afneemt met water; zo voorkomt u dat u fijne krasjes in de coating veegt. Hoe u het boren zelf het beste aanpakt, met welk boortype en op welke afstand van de fels, leggen we uit bij [boren in de plaat](/felsplaat/vierkante-meter-berekenen/boren).
De reden dat wij deze verwerkingskwestie apart benoemen in het licht van vierkante meters, is dat vuil en cementsluier nooit gelijk verdeeld zijn over een dak of gevel. Ze concentreren zich rond de plekken waar wordt gewerkt: bij de opgaande metselwerk, bij doorvoeren, bij de rand waar de steiger staat. Dat zijn vaak de stroken felsplaat die u als laatste legt, of juist als eerste, omdat daar de aansluitdetails zitten. Wie zijn materiaal strak op maat bestelt, zonder marge, heeft daar geen ruimte om een vervuilde baan te wisselen voor een schone.
Dat raakt aan een rekenkwestie die nogal eens wordt onderschat: de werkende breedte van onze felsplaat is 475 mm, terwijl de plaat zelf breder is omdat een deel wordt opgenomen door de fels van 35 mm die haaks opstaat. Het aantal vierkante meter dat u moet bestellen ligt dus hoger dan het aantal vierkante meter dakvlak of gevel dat u wilt bedekken. Hoe u die omrekening precies maakt, leggen we stap voor stap uit bij [hoeveel vierkante meter je nodig hebt](/felsplaat/vierkante-meter-berekenen). Voor deze pagina is de relevantie simpel: wie voor cementsluier of hardnekkig vuil een baan wil vervangen in plaats van schoonmaken, heeft alleen dan de ruimte daarvoor als er in die eerdere berekening al met een kleine marge is besteld. Zonder marge betekent een verpeste baan een nieuwe bestelling, met de wachttijd die daarbij hoort.
In de praktijk werkt het meestal andersom: er wordt niet vervangen maar gereinigd, en dat gebeurt het beste voordat de vervuiling kans krijgt vast te zetten. Een aannemer die weet dat er die dag nog gemetseld wordt boven een net gelegde felsplaat, doet er goed aan de plaat aan het einde van de dag nog even nat te lopen met een spons, ook als er nog geen zichtbare vlek te zien is. Cementwater dat in een fijne nevel is neergeslagen, is met het blote oog soms nauwelijks te zien totdat het is opgedroogd en een waas achterlaat over een groter oppervlak dan de spatten zelf.
Een deel van dit probleem voorkomt u door de plaat simpelweg af te dekken zolang er in de buurt gemetseld, gezaagd of geboord wordt. Onze platen worden geleverd met een beschermfolie, bedoeld om krassen tijdens transport en montage te voorkomen; die folie beschermt niet tegen doorlekkend cementwater, maar geeft wel een idee van hoe kwetsbaar de coating in die fase nog is. Wat die folie wel en niet doet, en wanneer u hem verwijdert, leggen we uit bij [de beschermfolie](/felsplaat/vierkante-meter-berekenen/beschermfolie). Op plekken waar metselwerk boven een al gelegde plaat wordt opgetrokken, is het op de meeste bouwplaatsen praktischer om tijdelijk een zeil of afdekfolie over het dakvlak te spannen dan om te vertrouwen op reinigen achteraf. Dat kost een paar minuten opbouwen en afbreken, tegen een reinigingsklus die soms een halve dag meeloopt als het misgaat.
Ook boorstof laat zich voor een groot deel voorkomen door de volgorde van werken aan te passen: boor doorvoeren waar mogelijk voordat de omliggende platen liggen, of dek de plaat lokaal af met een stuk karton of folie tijdens het boren van een naastgelegen doorvoer. Dat is geen kwestie van overdreven voorzichtigheid, maar van een paar minuten winst tegenover een middag schoonmaken of, in het ergste geval, een matte plek die nooit meer helemaal weggaat.
Is de cementsluier er al een paar dagen op ingedroogd, dan is het eerste wat u doet: niet meteen naar de staalborstel grijpen. Week de plek eerst ruim in met lauw water en laat dat een kwartier intrekken voordat u met een zachte spons de sluier lostrekt. Vaak lost een groot deel dan alsnog op. Blijft er een waas achter, overweeg dan een reinigingsmiddel dat specifiek geschikt is verklaard voor gecoat staal, en test dat altijd eerst op een stukje reststrook of een onopvallende hoek. Blijft de plek na reiniging toch zichtbaar afwijkend van de omgeving, dan is dat een kwestie van de coating die is aangetast, niet van vuil dat nog op de plaat zit — en dat is niet meer met schoonmaken te verhelpen.
Voor het overgrote deel van de bouwplaatsen die wij zien, is dit geen reden om extra materiaal te bestellen: een paar procent marge, zoals wij ook aanraden bij het bepalen van [hoeveel vierkante meter je nodig hebt](/felsplaat/vierkante-meter-berekenen), is meestal voldoende om ook een onverwacht vervuilde baan te kunnen vervangen zonder de hele planning om te gooien. Heeft u twijfel over een specifieke reinigingssituatie, of wilt u een monster van de coating om zelf te testen hoe die reageert op een middel dat u normaal gebruikt? Neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede; we denken kosteloos mee, ook als de vraag niet meer over bestellen gaat maar over hoe u met wat er al ligt het beste omgaat.