Klikzink
Op de meeste bouwplaatsen komt het felsdak niet als laatste maar tussen ander werk in. Er wordt nog gemetseld op de kopgevel, er staat een mengmachine in de buurt, en de plaat ligt al. Cementwater spat, boorstof waait over, een mortelkuip lekt langs de dakrand. Wij krijgen hierover vaak vragen, en het antwoord begint niet bij het schoonmaakmiddel maar bij de manier waarop u de banen heeft ingedeeld voordat het vuil er kwam.
Metselspecie, cementsluier en boorstof zijn alkalisch of schurend, en de organische coating van 50 micrometer is daar niet blijvend tegen bestand. Zolang het vuil vers is, spoelt het meestal weg met lauw water en een zachte borstel. Is de cementsluier eenmaal uitgehard, dan zit er een dun kalklaagje op de coating dat u niet met kracht mag wegschrapen: een staalborstel of een schuurspons haalt de glans en de beschermlaag lokaal weg, en dat plekje blijft zichtbaar. Gebruik in dat geval een licht zuur reinigingsmiddel dat specifiek voor cementresten op gecoat staal bedoeld is, verdund volgens de bijsluiter, en spoel direct na met veel schoon water. Hoe dat eruit gaat zien op uw gevel of dak, en of een vlek na reiniging nog opvalt, is een vraag over uiterlijk en glans, en die beantwoorden wij op zinklook.com.
De kern van het probleem is niet het vuil zelf, maar hoeveel plaatoppervlak eraan blootstaat en hoe lang. Een vlak dat u in één ochtend dichtlegt, staat maar kort open voor vervuiling van elders op de bouw. Een vlak dat u over drie weken verdeelt omdat de laatste banen wachten op een steiger die ergens anders staat, ligt drie weken lang klaar om cementwater van de metselaar naast u op te vangen. Bij de indeling van het vlak bepaalt u dus niet alleen hoe de fels straks loopt, maar ook hoe lang elke baan blootgesteld is voordat de laatste sluitbaan erin klikt en het vlak beschermd raakt door de volgende laag werk erboven, zoals een dakrand of een overstek.
Hier speelt ook mee waar u begint. Legt u symmetrisch, vanaf het midden van de gevel of het dakvlak naar beide zijden toe, dan liggen de buitenste banen als laatste, en juist die liggen vaak het dichtst bij een steiger, een hijskraan of een opslagplek voor metselspecie. Kiest u ervoor om tegen één zijde aan te beginnen en de reststrook aan de andere kant te laten vallen, dan kunt u die kant bewust plannen als laatste, op het moment dat het vuile werk daar al klaar is. Welke van de twee indelingen voor uw gevel de juiste verhouding tussen volle banen en reststrook geeft, hangt af van de totale breedte en van hoe de werkende breedte van 475 mm daar precies in past; dat rekenwerk laten we hier verder liggen, maar komt aan de orde in het artikel over de fels en de indeling van het vlak.
Een smalle reststrook, korter dan een halve werkende breedte, is in de praktijk het stuk dat het langst onbeschermd blijft liggen. Hij wordt vaak als laatste gelegd omdat hij lastiger te passen is, ligt vaak op een kopgevel waar tegelijk nog gemetseld wordt, en is precies het stuk waar cementspecie het makkelijkst op terechtkomt. Als u weet dat een deel van het vlak grenst aan metselwerk dat nog in uitvoering is, is het de moeite waard om die reststrook zo te plannen dat hij als laatste wordt gelegd, ná het metselwerk, in plaats van als eerste. Dat is een volgorde-afspraak op de bouw, niet iets wat de plaat zelf oplost, en de afstemming daarover met de andere bouwpartners hoort bij de aansluiting op de nok en andere aansluitdetails die wij behandelen op klikzink.com.
Ook de plek van de eerste baan is hierbij relevant, want die legt vast waar u eindigt. Begint u aan de kant waar de steiger voor het metselwerk staat, dan werkt u toe naar de kant waar dat werk al klaar is, en dat is precies verkeerd om: de laatste, meest kwetsbare banen liggen dan het langst in de buurt van het vuile werk. Draait u de volgorde om, dan liggen de laatste banen juist aan de kant waar al niemand meer met mortel werkt.
Op een bouwplaats waar boren, metselen en dakwerk gelijktijdig gebeuren, is de beste bescherming vaak een simpele afdekking: een stuk bouwfolie over het net gelegde vlak tijdens het aangrenzende metselwerk, vastgezet zodat het niet wegwaait maar ook niet vocht onder de plaat vasthoudt. Dat is geen dure maatregel, en hij scheelt achteraf schuren en zuur reinigingsmiddel. Bij boorstof geldt hetzelfde principe: als u weet dat er op een aangrenzend vlak nog geboord wordt, zoals bij het doorvoeren van leidingen of het bevestigen van randafwerking, is het verstandiger om dat gedeelte van de plaat pas te leggen nadat het boorwerk klaar is. Wanneer u door de plaat zelf moet boren en hoe u dat doet zonder de coating rond het gat te beschadigen, leggen wij uit bij het onderwerp boren en de banenindeling.
Als vervuiling toch is opgetreden, is de vuistregel: hoe eerder u het wegneemt, hoe minder risico op een blijvende cementsluier. Vers cementwater van een ochtend blijft meestal oppervlakkig, maar wie het een weekend laat liggen in de zon merkt dat het harder en lastiger te verwijderen wordt. Wat felle zon verder met de plaat tijdens het leggen doet, staat beschreven bij het werken in de volle zon en de banenindeling, want temperatuur en directe blootstelling spelen ook een rol in hoe snel vlekken zich hechten.
Bekijk bij de indeling van uw vlak niet alleen hoe de banen qua breedte passen, maar ook waar op de bouw nog metsel- of boorwerk gepland staat naast of onder het felsdak. Kies de startzijde zo dat de laatste, kwetsbaarste banen wegvallen van dat werk, en plan een smalle reststrook zo laat mogelijk in de uitvoering. Is er toch cementsluier op de plaat gekomen, spoel dan zo snel mogelijk met water en een zachte borstel, en grijp pas naar een zuur reinigingsmiddel als het vuil al is uitgehard. Heeft u een gevel of dak waarbij metselwerk en felsplaat noodgedwongen gelijktijdig worden uitgevoerd, dan denken wij op tekening met u mee over een volgorde die dit risico beperkt, zonder dat dit u iets kost.