Klikzink
Elke felsplaat die de wals verlaat is mooi vlak, blinkend gecoat en zonder gebreken. Tussen de fabriek en de laatste klem in het dak zit echter een traject van laden, tillen, leggen en afwerken, en in dat traject kan een plaat een kras oplopen. De vraag die daarbij vaak blijft liggen is niet alleen \"is dit erg\", maar ook \"moet ik nu meer bestellen dan ik had uitgerekend\". Die twee vragen horen bij elkaar, en die behandelen we hier.
Een kras is niet automatisch een beschadiging die om vervanging vraagt. Onze platen hebben een organische coating van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT, aangebracht op een laag verzinkt staal van 275 gram per vierkante meter aan beide zijden. Die coating is de zichtbare beschermlaag; het zink daaronder is de tweede, dikkere beschermlaag. Zolang een kras alleen door de coating gaat en het onderliggende zink niet raakt, is er in de praktijk weinig aan de hand: het zink beschermt zichzelf en de plaat daaronder, ook zonder die paar micrometer verf erboven. Zo'n oppervlakkige schram, ontstaan door een schuivende ladder of een net iets te scherpe hoek van een steekwagen, is meestal een kwestie van bijwerken met een pen in dezelfde kleur, en niet van een nieuwe plaat bestellen.
Een beschadiging die wél door het zink heen gaat, tot op het blanke staal, is een ander verhaal. Daar is de bescherming lokaal weg en kan roestvorming beginnen, ook al lijkt de schade in eerste instantie klein. Denk aan een vallende hamer, een scherpe rand van steigermateriaal die over de plaat wordt gesleept, of een snijkant van een andere plaat die tijdens het stapelen over het oppervlak schuurt. Als u met een schroevendraaier voorzichtig langs de kras voelt en het staal ligt bloot, dan is bijwerken met een likje coating niet voldoende: de plaat is op die plek structureel aangetast en verdient een nieuw stuk materiaal, niet een schoonheidsbehandeling.
Het verschil zit dus niet in hoe erg de kras oogt, maar in hoe diep hij gaat. Een lange, dunne haal die alleen de glans wegneemt kan onschuldig zijn; een korte, diepe indruk van een vallend gereedschap kan het staal al geraakt hebben. Bij twijfel is het raadzaam de plek schoon te maken en goed te bekijken bij daglicht, niet bij kunstlicht in de schaduw van de steiger. Wij leveren van elke kleur een monster mee, zodat u ter plekke kunt vergelijken of de kras werkelijk door de laag heen gaat of dat het om oppervlakkige glansverlies gaat.
Hier komt het rekenwerk om de hoek. Als u op basis van de oppervlakte van uw dak of gevel al heeft uitgerekend hoeveel vierkante meter felsplaat u nodig heeft, zoals wij uitleggen bij [hoeveel vierkante meter je nodig hebt](/felsplaat/vierkante-meter-berekenen), dan weet u ook dat de werkende breedte van 475 mm smaller is dan de fysieke plaat. Dat verschil zit al standaard in de berekening van het aantal bestelde meters, los van beschadigingen. Krassen en beschadigingen komen daar als extra factor bovenop.
De reden dat dit samenkomt is eenvoudig: als een plaat tijdens transport of verwerking beschadigd raakt tot op het staal, dan verdwijnt die baan uit uw voorraad bruikbare meters. U heeft dan niet alleen een reparatieklus, maar ook een gat in het aantal vierkante meter dat daadwerkelijk op het dak kan liggen. Wie precies op de vierkante meter bestelt, zonder marge, loopt het risico dat één beschadigde baan aan het einde van de dag betekent dat het laatste stuk dakvlak niet afgedekt kan worden. Een kleine reserve van enkele procenten op het totaal opvangt dit soort tegenvallers, en die reserve verdient net zoveel aandacht als de kolommen met lengtematen die u aan ons doorgeeft.
Stel, een dakdekker berekent voor een schuine kap 42 vierkante meter dakvlak nodig te hebben. Door de werkende breedte van 475 mm ligt het bestelde aantal vierkante meter al hoger dan die 42, simpelweg omdat elke baan een paar centimeter breder is dan wat er werkend beschikbaar is. Tijdens het lossen glijdt een pak platen iets te ver over de vorkheftruck en de onderste baan krijgt een lange schram over de volle lengte. Bij controle blijkt de coating beschadigd maar het zink intact: bijwerken is voldoende, de baan blijft gewoon meetellen in de vierkante meters die worden gelegd.
Een week later, op een ander project, valt een moersleutel van het dak op een net gelegde plaat. De inslag is klein, maar bij controle voelt de rand scherp en is het staal zichtbaar. Deze baan kan niet blijven liggen op die plek: hij moet eruit, en er moet een nieuwe baan komen op exact diezelfde lengte. Was er geen marge in de bestelling opgenomen, dan betekent dit een aparte nabestelling, met de wachttijd die daarbij hoort, terwijl de rest van de ploeg niet verder kan met dat vlak. Was er wel een kleine overmaat besteld, dan ligt er al een vervangende baan op de bouwplaats en gaat het werk gewoon door.
Het is dus geen kwestie van slordig werken die tot krassen leidt, maar van een reeks aan handelingen tussen fabriek en dak: laden, tillen, stapelen, snijden, boren, leggen. Op elk van die momenten kan er iets misgaan, en de kans daarop neemt toe naarmate het aantal platen en het aantal bewerkingen groter is. Een dak met veel hoeken en aansluitingen, waar veel wordt afgekort en gepast, heeft simpelweg meer momenten waarop een baan beschadigd kan raken dan een eenvoudig rechthoekig vlak.
Als leidraad: een kras die alleen de coating raakt en waarbij het onderliggende zink intact en dof-grijs zichtbaar wordt, is te herstellen met bijwerklak in de juiste kleur. Dat is een kwestie van minuten en de plaat blijft in gebruik. Een beschadiging die tot op het kale, blanke staal gaat, is een ander verhaal: die plek is niet meer beschermd tegen roest, en bijwerken met lak alleen dekt het probleem esthetisch af zonder de onderliggende kwetsbaarheid op te lossen. In dat geval is vervanging van de baan de juiste keuze, ook als dat betekent dat er een extra stuk plaatmateriaal nodig is dat niet in de oorspronkelijke berekening stond.
Ook de plek van de beschadiging speelt een rol. Een kras midden in het vlak, ver van de fels en van eventuele doorvoeren, is minder kritisch dan een beschadiging dicht bij de opstaande fels van 35 mm, waar de plaat mechanisch meer te verduren krijgt en waar vocht zich eerder kan verzamelen. Bij twijfel over de juiste beoordeling van een beschadiging denken wij kosteloos mee op basis van een foto en de maatvoering van uw tekening.
Neem bij het opstellen van uw bestelling niet alleen de zuivere oppervlakteberekening als uitgangspunt, maar reserveer een kleine marge voor het onverwachte. Bekijk bij aankomst van de platen direct of er tijdens transport iets is beschadigd, vergelijk twijfelachtige plekken met een van onze kleurmonsters, en beslis pas dan of bijwerken volstaat of dat een baan vervangen moet worden. Heeft u een concreet geval waarbij u niet zeker weet of het om coating of om zink gaat, stuur ons een foto met de maten van uw project erbij: wij kijken vrijblijvend mee en denken mee over hoeveel extra materiaal verstandig is om op de bouw te hebben liggen.