Klikzink
Staal is een van de weinige bouwmaterialen die na jaren dienst gewoon weer staal zijn. Een felsbaan die na dertig of veertig jaar van een dak komt, gaat niet naar de stort maar terug de kringloop in. Dat is geen bijkomstigheid, het is precies waarom wij met verzinkt staal werken en niet met iets dat na de eerste levenscyclus niks meer waard is. Deze pagina gaat over wat er met de plaat gebeurt aan het eind, maar ook over wat daar nu al mee te maken heeft: hoe de banen bij u aankomen, wat er om de plaat heen zit en waarom u een pak niet een week op de steiger laat liggen.
Onze felsbanen zijn Sendzimir verzonken staal, aan beide zijden 275 g/m2 zink, met daar overheen een organische coating van 50 micrometer. Dat is een gelaagde opbouw en dat is precies waarom scheiding mogelijk is. Staal en zink zijn beide metalen en beide herbruikbaar; ze gaan, gescheiden of gemengd, naar de metaalrecycling en komen daar als grondstof weer uit. Er is in Nederland en de omliggende landen een gewone, functionerende keten voor stalen dakbedekking, dezelfde keten die ook oude regenpijpen, dakgoten en gevelbeplating verwerkt. Een aannemer die een oud felsdak vervangt, hoeft dus geen aparte afspraak te maken over "wat moet er met dit materiaal gebeuren": het gaat gewoon met de container mee naar de metaalinzameling, net als de rest van het sloopstaal op de bouwplaats.
De coating verandert dat niet. GreenCoat Pural BT, de coating die wij gebruiken, is voor een groot deel biobased: een deel van de olie die erin zit komt uit plantaardige grondstof in plaats van uit aardolie. Dat zegt iets over waar de grondstof vandaan komt, niet over wat er met de plaat gebeurt bij recycling. Bij het smelten van het staal verdwijnt de coating; ze levert geen belemmering op voor het smeltproces en ze maakt het staal ook niet minder waard als grondstof. Met andere kleuren en andere coatingsystemen kan dat anders liggen, en daarom is dit iets wat specifiek voor onze platen geldt en niet een algemene wet voor alle dakstaal. Wat de coating met het uiterlijk van het dak doet, en welke van de drie matte kleuren daarbij past, leest u op zinklook.com; hier gaat het alleen om wat er van het materiaal overblijft.
Een felsbaan die van een dak komt is zelden waardeloos schroot. Bij zorgvuldige demontage, dus zonder de plaat te verknippen tot proppen, blijft er een herkenbaar stuk plaatmateriaal over dat door de sloophandel apart gewaardeerd wordt van gemengd bouwafval. Dat is geen garantie op een bedrag; wat een partij oud felswerk oplevert hangt af van de actuele metaalprijs, de hoeveelheid, de mate van vervuiling en de afstand tot een verwerker, en dat verandert voortdurend. Wat wel vaststaat: hoe schoner de scheiding op de bouwplaats, hoe hoger de kans dat het als apart gewaardeerd metaal wordt afgevoerd in plaats van als restfractie. Een dakdekker die het oude felswerk apart houdt van isolatiemateriaal, houtresten en kit, doet dus meer dan netjes werken: hij houdt de waarde van het materiaal in stand tot het bij de verwerker aankomt.
Dit is ook een overweging bij het ontwerp, niet alleen bij de sloop. Blinde bevestiging met klemmen onder de fels, zoals wij die toepassen, betekent dat een baan bij demontage niet vol gaten zit van doorgeschroefde bevestigingen. Dat maakt de plaat schoner te verwijderen en, in het gunstige geval, ook weer inzetbaar als restmateriaal voor kleinere onderdelen elders op hetzelfde project. Hoe die klemverbinding precies werkt en in welke volgorde de banen gelegd worden, leest u op klikzink.com; hier volstaat de constatering dat een blinde bevestiging bijdraagt aan een schonere, waardevollere reststroom.
Waarom telt dit mee bij de vraag hoe de baan bij u aankomt? Omdat een felsbaan van 0,55 mm dik staal, tot 8000 mm lang, tijdens transport bescherming nodig heeft tegen wat er onderweg gebeurt: schuren tegen andere banen, vocht dat condenseert onder een dekzeil, gruis dat meewaait op een open laadbak. Onze platen worden daarom verpakt met een beschermfolie op het zichtwerk en met tussenlagen tussen de banen, zodat de platen elkaar niet raken en niet krassen. Wat die folie precies doet en hoe u hem verwijdert zonder lijmresten achter te laten, leggen wij uit bij [de beschermfolie](/felsplaat/verpakking/beschermfolie); hier gaat het om de reden waarom die folie er in de eerste plaats op zit en waarom het raadzaam is die tot vlak voor de montage te laten zitten.
De tussenlagen en de folie zijn zelf geen recyclebaar bouwmateriaal in de zin van staal: het is verpakkingsmateriaal, bedoeld om één keer zijn werk te doen en dan weg te gaan. Dat weggaan is wel gewoon te scheiden afval: de folie is kunststof, de tussenlagen zijn vaak papier of een dunne kunststof laag, en beide horen niet bij het bouwafval op de container voor gemengd puin. Op een gemiddelde bouwplaats is dat een kleine moeite: de folie van een dagpartij platen weegt weinig en past in een aparte plastic zak of een kleine kunststofbak, mits die er staat. Het wordt onnodig lastig wanneer de folie van een hele lading in de open lucht is gebleven, want dan waait een deel weg en blijft er alsnog rommel op het dak liggen die niemand meer scheidt.
Dit brengt ons bij een praktisch punt dat direct met de eerste twee onderdelen samenhangt. Een pak felsbanen dat na aankomst een paar dagen open en onbeschermd op de bouwplaats blijft liggen, loopt drie risico's tegelijk. Vocht dat tussen de banen blijft staan kan, ook onder de coating, tot verkleuring of vlekvorming leiden voordat de plaat ooit gelegd is. Losse folie en tussenlagen waaien los en worden zwerfafval in plaats van een nette, scheidbare afvalstroom. En een pak dat kaal in de wind en de regen ligt, is gevoeliger voor krassen van voorbijlopend verkeer op de bouwplaats dan een pak dat dicht blijft tot de dag van verwerking. Praktisch betekent dit: laat de banen in hun verpakking tot het moment dat ze daadwerkelijk gelegd worden, en leg een geopend pak dat niet dezelfde dag verwerkt wordt terug onder afdekking. Dat is geen overdreven voorzichtigheid, het is dezelfde logica die aan de recyclingkant geldt: hoe minder een materiaal onderweg te lijden heeft, hoe langer de levensduur en hoe schoner het uiteindelijk weer uit de kringloop te halen is.
Op een project waar wij meedenken op tekening, iets wat u niets extra kost, stemmen we de aanvoer van het aantal pakken vaak af op het planning van de aannemer, zodat er niet meer materiaal open op het dak staat dan er die week gelegd wordt. Dat scheelt niet alleen risico op transportschade maar ook onnodig verpakkingsafval dat anders toch weer weg moet.
Als u een bestelling voorbereidt, geef er dan rekening mee dat de platen op maat tot op de millimeter worden afgekort en dat de verpakking is afgestemd op transport, niet op langdurige opslag op de bouwplaats. Plan de levering zo dicht mogelijk op het moment van leggen. Houd bij demontage van oude felsdaken het staal apart van ander sloopafval, zodat de waarde van het materiaal behouden blijft voor de metaalrecycling. En scheid folie en tussenlagen apart van bouwpuin zodra een pak geopend is. Heeft u vragen over een specifieke levering of over de opbouw van een pak voor uw project, neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede; wij denken kosteloos mee op tekening en sturen op verzoek monsters van alle drie de kleuren mee.