Klikzink
Een felsplaat is Sendzimir verzinkt staal met een organische coating erover, en die twee laagjes samen doen het meeste werk. De zinklaag beschermt het staal zelfs nog als de coating lokaal wegvalt, omdat zink zichzelf opoffert aan het ijzer daaronder. Zolang die zinklaag intact is en overal even dik, roest de plaat niet. Dat is de theorie, en die klopt ook in de praktijk, met één belangrijke uitzondering: de rand.
Op een snijkant ligt het staal namelijk bloot. Daar is de plaat immers doorgesneden, en de gelaagde bescherming van coating en zink houdt op precies waar het metaal begint. Diezelfde blootstelling ontstaat bij een kras die door de coating heen gaat, of bij een deuk waar de coating scheurt. Op zichzelf is dat geen ramp: op een snijkant van 0,55 mm dik staal is de blootgestelde rand zo smal dat de zinklaag er nog jarenlang tegen kan, en bij een oppervlakkige kras beschermt de zinklaag zich vanuit de omgeving. Maar het is wel de plek waar corrosie, als die ooit optreedt, begint. Niet in het midden van een plaat, maar aan de randen en op beschadigingen. Wat er met een snijkant gebeurt en hoe u die desgewenst afwerkt, leggen we uit bij het afwerken van de snijkant. Hier gaat het over wat dat betekent voor de periode vóór het verwerken: het transport en het lossen.
Banen tot acht meter gaan op een lange wagen, meestal een oplegger met een speciale constructie om die lengte te dragen zonder dat de baan zelf gaat werken als een veer. Dat lijkt eenvoudig, maar acht meter geprofileerd dun plaatstaal beweegt tijdens transport voortdurend een klein beetje, en elke beweging die niet gelijk over de lengte verdeeld is, wordt een drukpunt. Een pallet die net iets is verzakt, een sjorband die net iets te strak over één stapel loopt, een oneffenheid in het wegdek die honderd kilometer lang blijft doorwerken: het zijn geen dramatische krachten, maar ze zijn wel voortdurend, en dun staal onthoudt dat.
Het risico daarvan is niet dat de plaat breekt. Het risico is dat er op de plek van de druk een lichte deuk of striem ontstaat, en dat die striem de coating beschadigt zonder dat u dat meteen ziet, zeker bij een matte kleur waar een kras minder opvalt dan bij een glanzende. Diezelfde beschadigingen, en hoe u ze op waarde inschat, komen aan de orde bij krassen en beschadigingen. Voor transport is de conclusie vooral praktisch: hoe de lading gestapeld en gesjord is, bepaalt of de platen er ongeschonden aankomen, en dat is dus ook waar u bij het bestellen naar mag vragen als de rit lang wordt of het weer ruw.
De wagen komt met platen tot acht meter, en die lengte moet er in één beweging af, zonder dat de baan doorbuigt tussen twee steunpunten. Dat vraagt om voorbereiding vóór de wagen er is, niet erna. Er moet voldoende opslagcapaciteit staan om de volledige lengte te ondersteunen: minimaal twee, bij lange banen liever drie of vier gelijkmatig verdeelde steunpunten op exact gelijke hoogte. Ligt één steunpunt lager dan de rest, dan hangt de plaat daar overheen en buigt hij door op precies de plek waar hij niet mag buigen, want een knik in een felsbaan is niet meer recht te trekken.
Een aannemer die op tijd een kraan of een verreiker met lange lepels heeft staan, en die vooraf heeft afgesproken wie de baan waar pakt, verliest geen platen. Wie dat improviseert op het moment dat de wagen er al staat, wel. We hebben genoeg keren gezien dat een ploeg van twee man een baan van zes meter optilt aan de uiteinden alleen, waardoor het midden doorzakt onder zijn eigen gewicht: bij ongeveer 5 kg per m2 en een baan van 475 mm werkende breedte weegt zes meter ruim 14 kilo, en dat klinkt niet als veel, maar verdeeld over een lange, slanke baan is dat genoeg om een permanente boog erin te zetten. Hoe u een baan wél optilt en draagt zonder dat te riskeren, leggen we uit bij het tillen en dragen van de plaat.
De platen komen met een beschermfolie op de zichtzijde, en die folie is er niet voor de mooiigheid maar om precies dit soort momenten te overleven: het schuiven over een pallet, het aanraken door een hijsband, het even neerzetten op iets dat niet helemaal schoon is. De folie voorkomt dat dat soort contact meteen een kras in de coating trekt. Ze is dus vooral relevant tijdens transport, lossen en de periode daarna tot de plaat verwerkt is, en niet bedoeld om er permanent op te blijven zitten. Wanneer u de folie er wel en niet af moet halen, en wat er gebeurt als u dat te laat doet, leest u bij de beschermfolie.
Wat vooral meetelt bij het lossen is dat de folie beschermt tegen krassen, niet tegen knikken. Een baan die te ver doorbuigt tussen twee steunpunten, buigt door folie en coating heen evengoed. Dat betekent dat een goed voorbereide losplek, met voldoende steunpunten op gelijke hoogte, uiteindelijk meer bepaalt voor de staat van de plaat dan de folie zelf. De folie vangt het kleine op; de opstelling op de bouwplaats voorkomt het grote.
Corrosie is dus zelden een gebrek in het materiaal, en bijna altijd het gevolg van een beschadiging die is ontstaan vóór de plaat op zijn plek ligt: een rand die te ruw is afgekort, een kras van een sjorband, een deuk van onzorgvuldig lossen. Zolang u dat weet, is het ook te voorkomen. Hoe u de plaat op de bouw zelf verder afkort, zaagt of knipt zonder nieuwe kwetsbare randen te maken, staat bij het afkorten op de bouw en bij zagen en knippen.
Bespreek bij het bestellen de lengte van de langste baan die u nodig heeft, en zorg dat er op de bouwplaats voldoende steunpunten op gelijke hoogte staan voordat de wagen arriveert. Vraag bij Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, gerust mee te denken op tekening over de indeling van banen en lengtes; dat kost niets en voorkomt dat er op de bouwplaats geïmproviseerd moet worden met een lading die daar niet op berekend is. Wilt u eerst een kleur of coating in de hand hebben voordat u bestelt, dan liggen er monsters van alle drie de kleuren voor u klaar.