Klikzink
Staal reageert op temperatuur, en een donkere felsplaat die een middag in de volle zon ligt, wordt aanmerkelijk warmer dan de lucht eromheen. Waar aluminium of zink flink uitzet, doet stalen felsplaat dat in mindere mate, ongeveer half zoveel als zink bij dezelfde temperatuurstijging. Toch is dat verschil op een baan van acht meter goed merkbaar, en precies daar gaat het vaak mis: iemand meet een baan in op een hete middag, zaagt hem op maat en ziet de volgende ochtend dat hij net iets te kort is. Niet omdat er verkeerd gemeten is, maar omdat de plaat 's avonds is gekrompen.
Het klinkt als een detail, maar op de bouwplaats is het een dagelijks terugkerend punt van discussie. Een baan van 8000 mm die in de zon op 45 graden plaatoppervlak ligt, is meetbaar langer dan diezelfde baan bij 15 graden buitentemperatuur in de schaduw. Reken voor uw eigen situatie niet met een vast getal, want de uitzetting hangt af van de plaatlengte, het temperatuurverschil tussen inmeten en monteren, en hoeveel zon er die dag precies op staat. Meet daarom bij voorkeur op het moment dat u ook gaat leggen, of reken met de temperatuur die u aan het eind van de dag verwacht, niet met die van het moment van bestellen.
Onze felsbanen worden op de millimeter afgekort geleverd, van 450 tot 8000 mm, en komen als lange, relatief slanke pakketten op de wagen. Een baan van acht meter is op transport al een kwetsbaar ding: hij buigt mee met elke hobbel in de weg en is gevoelig voor puntbelasting als hij niet goed ondersteund ligt. Zon speelt hier ook een rol, want een pakket felsplaat dat een hele rit in de volle zon op een open wagen ligt, komt aanmerkelijk warmer aan dan een pakket dat afgedekt is vervoerd. Dat is op zichzelf geen probleem voor de plaat, maar het is wel iets om rekening mee te houden als u meteen na het lossen gaat inmeten en zagen: de temperatuur van dat moment is niet de temperatuur waarbij de baan straks op het dak ligt.
Bij het lossen van lange banen is de ondersteuning die u op de bouwplaats klaar heeft staan minstens zo belangrijk als de manier van transport. Een baan van zes of acht meter mag nooit aan twee punten worden opgetild of neergelegd; hij knikt dan op het midden, en dat is blijvend. Zorg dat er voldoende steunpunten zijn, verdeeld over de hele lengte, en bij voorkeur een lossysteem dat de baan over zijn volle lengte ondersteunt op het moment dat hij van de wagen komt. Dit geldt op een hete dag extra, omdat warm staal iets minder stijf aanvoelt dan koud staal en dus iets makkelijker doorbuigt onder eigen gewicht als de steun niet goed genoeg is. Hoe u de plaat vervolgens optilt en draagt zonder hem te beschadigen, leest u uitgebreider bij het onderdeel over [de plaat tillen en dragen](/felsplaat/transport-en-lossen/tillen).
Wanneer u op de bouwplaats zelf gaat afkorten, is het verstandig even stil te staan bij het moment van de dag. Een baan die 's ochtends vroeg in de schaduw wordt ingemeten en pas 's middags in de volle zon gezaagd, kan al een paar millimeter zijn opgelopen. Voor een enkele plaat op een klein dakvlak is dat te verwaarlozen, maar bij een lange gevelbekleding waar meerdere banen strak op maat naast elkaar moeten aansluiten, telt elke millimeter. Werk daarom bij voorkeur met een vaste volgorde: meet in op de plek waar de baan komt te liggen, op het moment dat u ook gaat monteren, en niet een paar uur eerder aan de andere kant van het gebouw. Hoe u vervolgens verantwoord zaagt of knipt, staat beschreven bij [zagen en knippen](/felsplaat/transport-en-lossen/zagen-en-knippen), en de manier van afkorten op maat op de bouwplaats zelf bij het onderdeel over afkorten.
Er is nog een tweede effect van hitte dat vaak wordt onderschat: een plaat die u vasthoudt of waarop u loopt terwijl hij in de volle zon heeft gelegen, voelt merkbaar warmer aan dan de omgevingslucht. Dat is voor de plaat zelf geen bezwaar, de coating en het verzinkte staal zijn daar ruimschoots op berekend, maar het beïnvloedt wel hoe voorzichtig u met de plaat moet omgaan. Warm staal is iets zachter en dus iets gevoeliger voor drukplekken van gereedschap of schoeisel. Combineer dit met het feit dat felsplaat blind wordt bevestigd, zonder zichtbare schroeven, en dus juist optisch vlak moet blijven: een deuk die er op een hete dag makkelijk in komt, valt 's avonds bij het afkoelen des te sterker op.
De eenvoudigste manier om problemen met uitzetting te voorkomen, is de bestelmaat zelf niet tot op de millimeter laten samenvallen met een strak ingemeten ruimte. Wij denken hierin mee: geef ons de situatie op tekening door, en wij kijken kosteloos mee naar de maatvoering, inclusief een marge voor uitzetting waar dat nodig is. Voor banen tot acht meter die in de volle zon gemonteerd worden, is een kleine speling aan het uiteinde vaak voldoende om te voorkomen dat een baan die 's avonds krimpt, los komt te zitten of juist gaat drukken tegen een aansluiting.
Houd er ook rekening mee dat een plaat die op de wagen in de zon heeft gelegen, bij het lossen al enige buiging kan hebben gekregen door de warmte in combinatie met eigen gewicht. Dat is geen vervorming in de zin van een blijvende deuk, maar het is wel iets om even te checken voordat u de baan monteert; zie voor het onderscheid tussen normale doorbuiging en blijvende vervorming het onderdeel over vervorming bij het leggen. Werk bij voorkeur 's ochtends vroeg of aan het einde van de middag, wanneer het temperatuurverschil tussen inmeten en monteren het kleinst is, en plan het lossen van lange banen zo dat ze niet urenlang op de wagen in de volle zon blijven liggen voordat ze verwerkt worden.
Bestel uw felsbanen op de millimeter, van 450 tot 8000 mm, en geef bij lange lengtes aan of de montage op een zonnige gevel of een plat dak in de volle zon gaat plaatsvinden; wij denken dan gratis mee over een verantwoorde maatvoering. Zorg op de bouwplaats voor voldoende steunpunten over de volle lengte van de baan bij het lossen, en meet en zaag zo dicht mogelijk bij het moment van monteren. Voor de overige stappen van transport tot montage, van beschermfolie tot het voorkomen van krassen, verwijzen wij u naar de andere onderdelen van deze kennisbank; voor vragen over de opbouw van het dak zelf, de kleur of de bevestiging kunt u terecht op klikfels.com, zinklook.com en klikzink.com.