Klikzink
Onze felsbanen zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Dat is een geruststelling als u een spoedbestelling op de bouw krijgt in november of januari en de plaat niet kunt of wilt opwarmen voor u hem kant. Maar koud vouwbaar betekent niet dat vouwen bij vorst hetzelfde is als vouwen bij vijftien graden boven nul, en juist onder tijdsdruk is dat verschil iets om even bij stil te staan voor u doorwerkt.
Het staal zelf verliest bij lage temperaturen wat van zijn rek. Er zit dan minder speling in het materiaal voor het scheurt of breekt. Belangrijker voor u op de bouw is de coating: de organische laag van 50 micrometer die over het verzinkte staal ligt, is bij kou stugger dan bij warmte. Vouwt u een kant met dezelfde straal en dezelfde snelheid als op een zomerse dag, dan loopt u eerder het risico dat die laag aan de buitenkant van de vouw fijne haarscheurtjes krijgt. Die zijn niet altijd meteen zichtbaar, maar op termijn is dat precies de plek waar vocht grip krijgt.
Er is geen vaste minimale straal die voor elke situatie geldt, want dat hangt af van de temperatuur op dat moment, de plek op de plaat waar u kant, en of het om een enkele of dubbele vouw gaat. Wat wij wel kunnen zeggen: bij normale temperaturen is een scherpe haakse kant, zoals bij de fels zelf, geen probleem. Bij vorst is het verstandig om diezelfde kant met een iets ruimere radius te zetten in plaats van de plaat zo strak mogelijk terug te vouwen. Een paar millimeter extra straal scheelt voor de coating veel spanning, en het kost u nauwelijks tijd.
Een aannemer die op een winterse ochtend een randafwerking moest zetten voor een spoedreparatie, merkte dat de plaat na een nacht buiten merkbaar stroever kanten liet dan de dag ervoor binnen op de werkplaats. Door de kantbank een slag ruimer te zetten en de vouw in twee stappen te maken in plaats van in één beweging, kreeg hij dezelfde hoek zonder dat de coating aan de buitenzijde wit uitsloeg. Dat witte waas is vaak het eerste teken dat de coating lokaal te veel is opgerekt.
Bij een spoedbestelling ligt de druk er meestal niet op de plaat zelf, maar op de klok: het dak ligt open, er is regen voorspeld, en iedereen wil dat de platen erop liggen voor het donker wordt. Dat is precies het moment waarop we u aanraden om bij vouwen en kanten niet te versnellen. Een gescheurde coating zie je op de bouw niet altijd meteen, maar hij zie je een jaar later wel terug in de vorm van roestvorming op precies die vouw. Dan bent u niet alleen die ene plaat kwijt, maar ook het vertrouwen van de opdrachtgever in het hele dak.
De praktische regel is: bij vorst iets langzamer kanten dan u gewend bent, en bij twijfel de straal iets ruimer zetten dan strikt nodig. Dat geldt voor de kantbank net zo goed als voor handmatig zetwerk aan de rand van een dakvlak. Het kost u misschien een paar minuten extra per plaat, maar dat weegt niet op tegen een vervangende bestelling midden in het bouwseizoen.
Onder tijdsdruk zien we een paar keuzes terugkomen die op korte termijn tijd lijken te schelen, maar die averechts werken. De eerste is de plaat toch verwarmen met een föhn of bouwkachel om hem soepeler te maken. Dat lijkt logisch, maar ongelijkmatige verwarming van een dunne plaat van 0,55 mm geeft juist meer risico op vervorming dan de kou zelf. Bij vervorming door verkeerd hanteren verwijzen we u naar wat wij daarover schrijven bij [vervorming bij het leggen](/felsplaat/spoed/vervorming): die problemen ontstaan vaker door verkeerd tillen of stapelen dan door de temperatuur op zich.
De tweede valkuil is de kant in één ruwe beweging zetten in plaats van gecontroleerd, om zo een handeling te besparen. Bij vorst is dat het moment waarop scheurtjes ontstaan die u er later niet meer uitkrijgt. De derde is: de beschadigde plek gewoon laten zitten omdat er toch haast is. Een gescheurde coating op een vouw is een zwakke plek voor de rest van de levensduur van het dak, en dat repareer je niet met een likje verf achteraf.
Ten slotte zien we soms dat men bij spoed de platen buiten in de kou laat liggen tot het laatste moment en ze dan direct, zonder acclimatiseren, gaat kanten. Een paar minuten de tijd nemen om te voelen of de plaat echt steenkoud is of al iets is opgewarmd door de zon of de lucht, zegt u meer over hoe voorzichtig u moet zijn dan een thermometer op honderd meter afstand. Wilt u weten hoe u zich bij vorst in bredere zin het beste voorbereidt op de bouw, dan gaan wij daar dieper op in bij [werken bij vorst](/felsplaat/spoed/bij-vorst).
Onze platen worden geleverd op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, en zijn er in een vlakke uitvoering, met verstijvingsril of met micro-lines. Welke uitvoering u ook bestelt, de coating is telkens dezelfde 50 micrometer GreenCoat Pural BT op Sendzimir verzonken staal, en het kanten bij vorst vraagt dus altijd dezelfde voorzichtigheid, ongeacht het profiel van het vlak. Wij kunnen op tekening meedenken over waar u het beste kunt kanten en waar juist niet, en dat kost u niets.
Gaat u binnenkort bij vorst kanten voor een spoedklus, neem dan de tijd om de kantbank of het handgereedschap iets ruimer te zetten dan u bij zomerse temperaturen zou doen, en werk de vouw in twee rustige stappen af in plaats van in één. Twijfelt u over de juiste maatvoering of over welke uitvoering het beste past bij uw dakvlak, neem dan contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede: wij denken kosteloos mee op tekening en sturen u desgewenst monsters van alle drie de kleuren mee, zodat u niet alleen de verwerking maar ook het eindresultaat vooraf kunt beoordelen.