Klikzink
Niet elke vraag over recycling komt van een dakdekker die weet hoe een felsverbinding in elkaar zit. Vaak is het de opdrachtgever zelf: een woningcorporatie die een duurzaamheidsverslag moet opstellen, een architect die de opdracht kreeg om circulair te bouwen, of een particulier die simpelweg wil weten of hij straks met een berg afval blijft zitten. Die vraag klinkt eenvoudig, maar vraagt om een antwoord dat iemand zonder technische achtergrond ook kan navertellen aan zijn eigen opdrachtgever of achterban. Deze pagina geeft dat antwoord.
De vraag komt meestal in een van deze twee vormen. Ofwel: "kan dit dak later gerecycled worden, of moet het gestort worden?" Ofwel, iets specifieker: "wat is dit materiaal waard als het er straks weer afgaat?" Achter beide vragen zit hetzelfde: iemand wil weten of hij nu geld uitgeeft aan iets dat later een last wordt, of aan iets dat later nog waarde heeft. Bij een schoolgebouw met een levensduur van veertig jaar is dat geen overbodige vraag, en bij een pand dat binnen tien jaar weer tegen de grond gaat al helemaal niet.
Wat u kunt zeggen: staal is een van de weinige bouwmaterialen die zonder kwaliteitsverlies opnieuw te smelten zijn. Een felsbaan van vandaag kan, na sloop, terugkomen als staalplaat van morgen. Dat is geen belofte over deze specifieke plaat, het is een eigenschap van het basismateriaal zelf. Andersom geldt: een dak van bijvoorbeeld bitumen of een composietplaat is vaak niet los te maken in een schone stroom, en verdwijnt daardoor eerder in een verbrandingsoven dan in een smeltoven. Dat verschil is precies wat een opdrachtgever wil horen, en het is ook waar.
De volgende vraag die vaak volgt is: "maar er zit toch een laag coating op, telt dat niet als vervuiling?" Een terechte vraag, en het antwoord is genuanceerd. De platen die wij leveren zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer, gebaseerd op GreenCoat Pural BT, een biobased bindmiddel. Bij het smeltproces verbrandt die coating in de hitte van de smeltoven weg; ze verdwijnt als rookgas dat wordt afgevangen, niet als vaste vervuiling die in het staal blijft zitten. Het zink dat als beschermlaag onder de coating zit, verdampt eveneens bij smelttemperaturen en wordt in de meeste hedendaagse staalfabrieken apart opgevangen en herwonnen. Er blijft dus geen coating- of zinkresidu in het uiteindelijke staal hangen dat de nieuwe legering zou verzwakken.
Dit betekent niet dat een felsplaat om die reden ongesorteerd bij ander schroot mag. Het scheiden op de sloopplaats blijft nodig, en juist daar gaat het nog wel eens mis: wie dat verder wil uitzoeken, leest wat er misgaat bij het scheiden op [wat er misgaat bij felsplaat recycling en hergebruik](/felsplaat/recycling/wat-gaat-er-mis). Voor de opdrachtgever is de korte versie genoeg: de coating is geen belemmering voor recycling, ze wordt onderdeel van het proces en niet van het probleem.
Een opdrachtgever stelt soms een vraag die twee vragen in één zin verstopt: "wat is dit straks waard, en kan het weer gebruikt worden zoals het nu is?" Dat zijn niet dezelfde dingen. Recyclebaar betekent dat het staal terug kan naar de grondstof: omsmelten, opnieuw walsen, een nieuw product. Herbruikbaar betekent dat de plaat zelf, in haar huidige vorm, opnieuw ergens op een dak of gevel kan liggen. Bij felsplaat is het eerste vrijwel altijd mogelijk. Het tweede is er soms bij, maar hangt af van hoe de plaat destijds gedemonteerd is: een baan die met een koud vouwapparaat netjes losgemaakt is uit de fels, zonder scheuren of te scherpe knikken, kan in een aantal gevallen elders opnieuw dienstdoen. Een baan die met een breekijzer is losgewrikt, meestal niet meer.
Dat verschil is precies waarom de vraag "wat is een gedemonteerde baan waard" niet met één getal te beantwoorden is. Een schone, ongeschonden baan van een goed onderhouden gevel heeft een andere waarde dan een verroeste, ingedeukte baan van een dak dat na veertig jaar storm en hagel heeft doorstaan. Wie hier concreet mee verder wil, vindt de factoren die dat bepalen uitgewerkt bij [wat kost het](/felsplaat/recycling/wat-kost-het). Voor het gesprek met een opdrachtgever is het voldoende om te zeggen: er is altijd een schrootwaarde, en er is soms een hergebruikswaarde, en die twee lopen niet gelijk op.
Opdrachtgevers vragen soms naar een percentage: "hoeveel procent van dit dak is straks te recyclen?" Het eerlijke antwoord is dat dat niet in een vast getal te vangen is, omdat het afhangt van de sloopmethode, van de staat van de plaat na decennia gebruik, en van de staalprijs op het moment van sloop. Wat wel vaststaat, is de aard van het materiaal: staal met een coating van 50 micrometer op een plaat van 0,55 mm dikte, ongeveer 5 kilo per vierkante meter. Dat gewicht en die samenstelling blijven hetzelfde, of het dak nu over vijftien jaar wordt afgebroken of over vijftig.
Wat ook meespeelt, en wat opdrachtgevers vaak niet weten: hoe de plaat op de bouw wordt afgekort en verwerkt heeft geen invloed op de recyclebaarheid achteraf. Of een baan nu op maat vanaf 450 tot 8000 millimeter besteld is, of dat er op de bouw nog is ingekort, het staal blijft hetzelfde staal. Waar de baanlengte wél toe doet, is bij de planning van het werk zelf, iets wat verder aan de orde komt bij [de baanlengte van felsplaten bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen). Voor de recyclingvraag van een opdrachtgever is dat een zijpad; hij wil weten wat er over dertig jaar met het dak gebeurt, niet hoe de plaat vandaag is afgekort.
De kern die u aan een opdrachtgever kunt meegeven, is drieledig. Ten eerste: staal is smeltbaar zonder kwaliteitsverlies, en dat maakt het fundamenteel anders dan veel andere dakbedekkingen. Ten tweede: de coating en de zinklaag vormen geen blijvende vervuiling bij het smelten, ze verdwijnen in het proces zelf. Ten derde: wat een gedemonteerde baan concreet waard is of oplevert, hangt af van de staat waarin ze het dak verlaat, en dat is nooit met zekerheid te voorspellen op de dag dat het dak wordt neergelegd.
Wilt u dit gesprek nog concreter kunnen voeren, bijvoorbeeld omdat een opdrachtgever om een schriftelijke onderbouwing vraagt? Neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede. Wij denken kosteloos mee op tekening, en kunnen op basis van de opbouw van het gebouw meer zeggen over wat er met het materiaal gebeurt zodra het ooit weer van het dak of de gevel gaat.