Klikzink
Een felsdak komt op een dag weer naar beneden, en dan is het prettig als u weet wat daarvoor op de bouwplaats moet liggen. Deze pagina gaat over de voorbereiding: het gereedschap, de mankracht en de vraag wat er met het staal en de coating gebeurt zodra de platen los liggen. Over wat de demontage kost, wie het uitvoert en hoelang het duurt, leest u apart bij ons overzicht over [recycling en hergebruik](/felsplaat/recycling); hier houden we het bij de plaat zelf.
Om een felsverbinding open te maken heeft u geen slijptol of snijbrander nodig. De klemmen onder de fels laten met een felsopener of een platte breekijzer los, en de fels zelf buigt u met een handfelstang terug open. Dat is dezelfde beweging als bij de montage, alleen omgekeerd. Houd er rekening mee dat platen die langer dan tien of vijftien jaar hebben gelegen wat stroever loskomen; een beetje kruipolie op de felsnaad voorkomt dat u de plaat beschadigt bij het opentrekken. Verder is een rolwagen of een eenvoudige steiger handig om de banen, die tot acht meter lang kunnen zijn, in één stuk naar beneden te krijgen zonder ze te knikken. Wilt u de platen in hun oorspronkelijke lengte hergebruiken, dan is dat opletten meer dan de moeite waard.
Wat de klemmen betreffen: hoe die zijn geplaatst en in welke volgorde u ze het beste losmaakt, staat uitgebreider beschreven op klikzink.com, waar de bevestiging en de ondergrond worden behandeld. Hier volstaat het te weten dat een blinde bevestiging, zonder zichtbare schroeven, een demontage juist eenvoudiger maakt: er zijn geen schroefkoppen om los te draaien of af te breken, alleen klemmen om te ontgrendelen.
Eén stalen felsbaan van 475 mm werkende breedte en 0,55 mm plaatdikte weegt ongeveer 5 kg per strekkende meter breedte, dus een baan van vier meter lang komt op iets meer dan twee kilo per strekkende meter aan totaalgewicht van het vlak. Dat is met twee man goed te tillen, maar bij lange banen van zes of acht meter is een derde paar handen geen overbodige luxe, alleen om te voorkomen dat de plaat doorbuigt en een bocht in de fels krijgt die hem onbruikbaar maakt voor hergebruik. Bij een gevelbekleding, waar de aanvoerroute vaak lastiger is dan op een plat dak, rekenen dakdekkers in de praktijk meestal op een ploeg van drie: twee die de baan begeleiden en één die de klemmen alvast lostrekt op de volgende rij. Wie alleen wil recyclen en niet hergebruiken, kan met minder mensen toe, omdat de platen dan gewoon in stukken mogen en niet in hun geheel naar beneden moeten.
Naast het gereedschap en de mankracht is het verstandig om vooraf een paar dingen te regelen. Containers of pallets om het staal gescheiden op te slaan, gescheiden van de bevestigingsmaterialen en van eventuele isolatie die eronder zit. Een plek waar de banen plat kunnen liggen of rechtop kunnen staan zonder te doorbuigen, want een verbogen felsplaat verliest zijn waarde als hergebruikbaar element en gaat linea recta naar de schroothoop. En, niet onbelangrijk, een idee van wat u met de vrijkomende platen wilt: opnieuw gebruiken op een ander project, verkopen aan een handelaar in bouwmaterialen, of afvoeren als schroot. Die keuze bepaalt hoe voorzichtig u demonteert. Wat een opdrachtgever daarover precies wil weten en vastgelegd wil zien, bespreken we bij [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/recycling/wat-vraagt-de-opdrachtgever).
De kern van de zaak is dat het materiaal waaruit deze platen bestaan, zich goed laat scheiden. Het is Sendzimir verzinkt staal, met een zinklaag van 275 g/m2 aan beide zijden, en dat staal is magnetisch: op een sloopterrein of bij een schroothandel wordt het er zonder moeite uitgehaald, ook als het vermengd raakt met andere materialen. Er zit geen kunststof kern in, geen sandwichopbouw, geen laminaat dat eerst gescheiden moet worden voordat het staal bruikbaar is. Wat u van het dak of de gevel haalt, is in de kern hetzelfde materiaal als wat er vijftig jaar geleden op lag, en dat maakt het verwerken eenvoudig.
De organische coating, GreenCoat Pural BT, is 50 micrometer dik en biobased. Bij recycling als schroot smelt deze laag mee in het smeltproces en verdwijnt hij grotendeels bij het raffineren van het staal; hij vormt geen belemmering voor het hergebruik van het onderliggende metaal. Bij hergebruik van de hele plaat, dus zonder om te smelten, blijft de coating gewoon zitten en doet hij nog steeds zijn werk als beschermlaag. Het is dus niet zo dat u de coating eerst moet verwijderen voordat het materiaal weer inzetbaar is, in geen van beide gevallen.
Wat een gedemonteerde baan waard is, hangt af van de staat waarin hij naar beneden komt. Een plaat zonder deuken, zonder scheuren in de fels en zonder verbogen randen kan in de meeste gevallen opnieuw gebruikt worden op een kleiner dak of als reparatiemateriaal, en dat is voor de opdrachtgever vaak aantrekkelijker dan schroot afvoeren. Een plaat die tijdens de demontage is gekreukt of waarvan de fels is ingescheurd, heeft alleen nog waarde als schroot, op basis van het staalgewicht. Dat verschil in waarde is precies de reden waarom voorzichtig demonteren, met het juiste gereedschap en genoeg mankracht, iets is dat zich terugbetaalt. Wat dat in geld betekent, en hoe die afweging in de praktijk uitpakt, leest u bij [wat het kost](/felsplaat/recycling/wat-kost-het).
Als u een felsdak gaat demonteren, begin dan met vaststellen of u de platen wilt hergebruiken of alleen wilt recyclen als schroot: die keuze bepaalt uw aanpak en uw gereedschap. Zorg voor een felsopener of breekijzer en een handfelstang, reken op minimaal twee, bij lange banen liever drie paar handen, en richt vooraf een plek in om staal en coating gescheiden op te slaan van de rest van de bouwafval. Twijfelt u over de staat van een bestaande plaat of over wat er verder nog vooraf moet worden geregeld, dan vindt u meer bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/recycling/vooraf-weten). Voor vragen over de nieuwe plaat die u eventueel terugplaatst, of over maatvoering op een lopend project, kunt u altijd contact opnemen met Klikzink aan de Boylestraat 22 in Ede; wij denken kosteloos mee op tekening.