Klikzink
Een kras op een felsbaan is bijna nooit een fabricagefout. Hij ontstaat op de bouw, en meestal op een moment dat niemand ernaar kijkt: bij het lossen, bij het stapelen, bij het over de plaat heen lopen met een schoen waar een steentje onder zit. Wij krijgen regelmatig platen terug voor beoordeling, en in de meeste gevallen is de oorzaak simpel te herleiden zodra we vragen wanneer de baan voor het laatst schoon en vlak lag. Deze pagina gaat over wat er op dat moment misgaat, niet over wie het betaalt of hoelang het beoordelen duurt: dat behandelen we in het onderdeel over wie een kras beoordeelt en wie hem bijwerkt.
De fout die het vaakst wordt gemaakt, is dat platen los over elkaar heen worden geschoven in plaats van opgetild. Een felsbaan van 0,55 mm dikte is stevig genoeg om te lopen op een dak, maar niet stevig genoeg om overheen te slepen zonder dat er iets tussen zit. Een korreltje zand, een stukje steenslag, een vergeten schroef op de steiger: onder het gewicht van de plaat erboven wordt dat een groef. Op het moment dat het gebeurt, is het een sliertje vuil. Een dag later, als de plaat al gemonteerd is en iemand van een afstand het dak bekijkt, is het een streep die het licht anders opvangt dan de rest van het vlak.
Wij maken op de bouwplaats altijd onderscheid tussen twee dingen die door elkaar heen worden genoemd. Een kras is een verstoring van het oppervlak die niet door de coating heen gaat: de laag van 50 micrometer is dun, maar hij is een gesloten laag, en een lichte schuring laat hem meestal intact. U ziet het verschil in glans, niet in kleur, en het staal daaronder is niet blootgelegd. Dat is anders bij een beschadiging: daar is de coating doorbroken en ligt de zinklaag, of in het ergste geval het staal zelf, open. Dat onderscheid is niet cosmetisch. Het is de vraag of er nog een gesloten laag tussen het staal en de buitenlucht zit, en daarmee de enige vraag die er op dat moment toe doet.
De manier om dat te controleren is niet ingewikkeld, maar wordt vaak overgeslagen omdat een streep op het dak nu eenmaal opvalt en er dan snel gehandeld wordt. Wij raden aan de kras eerst schoon te vegen, droog te maken, en dan met zijlicht te bekijken: schuin invallend licht, niet recht van boven. Een kras die alleen de glans verstoort, geeft een egale doffe streep. Zodra u een randje ziet waar de laag als het ware opgekruld of afgesprongen is, en de kleur daaronder afwijkt naar grijszilver of naar roodbruin, is de coating door en heeft u een beschadiging, geen kras.
Bijwerken met reparatielak heeft zin bij een beschadiging die klein is, die de fels zelf niet raakt en die niet in een waterafvoerend deel van het dak ligt waar water zich verzamelt. De lak dekt de open plek af en beschermt het staal weer tegen vocht, maar hij is nooit exact gelijk aan de fabriekscoating in glans of in hoe hij op langere termijn verweert. Op een gevel waar men van dichtbij kijkt speelt dat sterker dan op een dakvlak dat vanaf de grond nauwelijks te zien is; hoe dat er precies uitziet, is een vraag voor de kleur- en glanskant van de zaak, die wij bewust niet hier behandelen maar op zinklook.com.
Waar bijwerken geen zin heeft, is bij krassen of beschadigingen die door de fels zelf lopen. De fels is het punt waar twee banen in elkaar grijpen en waar de plaat het meest wordt belast bij het felsen zelf. Een beschadiging daar, ook een kleine, verandert de manier waarop de klem grip krijgt en waarop de naad dicht blijft onder wind en temperatuurbeweging. Dat raakt niet meer aan het uiterlijk maar aan de werking van de bevestiging, en dat is precies het domein van klikzink.com, waar de klem en de volgorde op de bouw aan de orde komen. Onze vuistregel hier is: een beschadiging in het vlak kan vaak worden bijgewerkt, een beschadiging in of vlak naast de fels vraagt altijd om vervanging van de baan.
Er is een derde categorie die nog te vaak wordt onderschat: een reeks kleine krassen die ontstaan is doordat een stapel platen een paar dagen fout heeft gelegen, bijvoorbeeld op een bouwplaats waar de levering eerder kwam dan de planning en de platen tussentijds verplaatst moesten worden. Op zichzelf lijkt elke streep onschuldig, maar bij een dakvlak dat onder een lage invalshoek belicht wordt, tellen die strepen op tot een oppervlak dat er onrustig uitziet, ook al is geen enkele coating doorbroken. Dat is geen technisch probleem maar wel een reden om de baan te vervangen, en het is een van de dingen die aannemers onderschatten tot het dak af is en de opdrachtgever ernaast staat.
Om dit soort schade te voorkomen, is de manier van lossen en stapelen belangrijker dan de manier van verwerken. Platen die op pallets blijven liggen tot ze daadwerkelijk gelegd worden, die per stuk worden opgetild in plaats van geschoven, en die niet op een ondergrond met steenslag of bouwpuin worden neergelegd, komen in de praktijk nauwelijks beschadigd aan op hun plek. Zodra er twijfel is over de lengte die nog nodig is en een baan ter plekke wordt ingekort, ontstaat er een ander soort risico bij de snijkant, en dat hoort niet bij dit onderwerp maar bij het bepalen van de juiste baanlengte, zoals wij uitleggen bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/baanlengte-bepalen/afkorten-op-de-bouw).
Beoordeel elke kras eerst met zijlicht voordat u iets doet: dat voorkomt dat een oppervlakkige glansverstoring onnodig als beschadiging wordt behandeld, en omgekeerd. Bekijk of de fels zelf geraakt is; zo niet, dan is bijwerken vaak een reële optie, en zo wel, dan is vervanging de enige weg. En als u vermoedt dat de oorzaak in het lossen of stapelen ligt, pas dan die stap aan voordat de volgende levering op de bouw komt. Heeft u twijfel over een specifieke plaat, dan denken wij daar op basis van een foto of een tekening kosteloos in mee, en kunt u ons bereiken via het adres in Ede.