Klikzink
Een opdrachtgever die over de schouder van de dakdekker meekijkt, stelt vaak een vraag die heel logisch klinkt en toch lastig kort te beantwoorden is: waarom moet dat zo nauwkeurig, het is toch gewoon een plaat staal? Bij felsplaten die in de volle zon liggen, is het antwoord dat de plaat niet stilstaat. Hij wordt heet, hij zet uit, en die uitzetting merkt u terug in de maat van de baan. Deze pagina geeft u de uitleg die u aan zo'n opdrachtgever kunt doorgeven, zonder dat u daar een technisch verhaal bij hoeft te verzinnen.
Een donkere felsplaat die in de volle zon ligt, kan een oppervlaktetemperatuur bereiken die ver boven de luchttemperatuur uitkomt. Bij een buitentemperatuur van 25 graden is een plaatoppervlak van 60 tot 70 graden heel gewoon. Staal reageert daarop zoals elk metaal: het zet uit bij warmte en krimpt weer bij afkoeling. Onze felsplaat zet ongeveer half zoveel uit als een zinken plaat, maar nul is het niet. Over de volle werkende breedte van 475 mm merkt u daar in de praktijk weinig van, maar over de lengte van een lange baan telt de uitzetting op tot een verschil dat u met een duimstok kunt aflezen.
Hier zit de kern van de vraag die een opdrachtgever stelt, en die we dus preciezer beantwoorden. Een felsbaan die u 's middags om twee uur inmeet, ligt op dat moment uitgezet door de warmte. Meet u diezelfde baan 's avonds om acht uur, als de plaat is afgekoeld, dan is hij korter. Niet omdat er iets mis is met de plaat of met uw meting, maar omdat staal krimpt zodra de temperatuur zakt. Een baan van acht meter kan tussen een hete middag en een koele avond een aantal millimeters in lengte verschillen. Dat is geen fout, het is een natuurkundig gegeven dat bij elk stalen bouwmateriaal hoort.
Voor de opdrachtgever is dit vaak onwennig, omdat hij gewend is te denken in vaste maten: een plank van twee meter is en blijft twee meter. Bij metaal dat in de zon ligt, werkt dat anders. Leg daarom uit dat de maat die er 's ochtends vroeg op staat, wanneer de plaat het meest op omgevingstemperatuur zit, de betrouwbaarste maat is om mee te werken. Wij leveren onze platen op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, en die maat is de maat bij aflevering. Wat er daarna met de plaat op de bouwplaats gebeurt, in de zon, hangt van het weer en het tijdstip van verwerking af.
De praktische vraag die volgt is: wanneer meet u dan wél, en wanneer beter niet? Een ervaren dakdekker verlegt het inmeten van kritische maten, zoals de exacte lengte tot aan een aansluiting, liever naar het vroege ochtenduur, voordat de zon goed op het dakvlak staat. Op dat moment is de temperatuur van de plaat het meest voorspelbaar en het dichtst bij de temperatuur waarop u straks ook gaat afwerken. Werkt u toch midden op de dag, weet dan dat de maat die u op dat moment vastlegt, niet de maat is die er in de avond of de volgende ochtend nog staat.
Stel dat een opdrachtgever vraagt waarom de dakdekker 's middags niet gewoon doorwerkt aan de kopse aansluitingen: het antwoord is dat een aansluiting die om twaalf uur strak wordt afgewerkt op een uitgezette plaat, om zeven uur 's avonds los kan staan omdat de plaat inmiddels gekrompen is. Dat is geen slordigheid, dat is de reden waarom wij op deze site aanraden om met deze beweging rekening te houden in de planning van de dag, iets waar we uitgebreider op ingaan bij [wanneer je het beter niet doet](/felsplaat/in-de-zon/beter-niet).
Het is belangrijk om aan een opdrachtgever ook te vertellen wat uitzetting NIET doet. Het maakt de plaat niet zwakker, het tast de coating niet aan en het heeft niets te maken met de kwaliteit van het staal. De GreenCoat Pural BT-laag van 50 micrometer op onze felsplaten is juist gemaakt om grote temperatuurwisselingen jarenlang te doorstaan, zowel de hitte van een zomerse dag als de kou van een winternacht; onze platen zijn koud vouwbaar tot -15 graden, wat aangeeft hoe breed het temperatuurbereik is waarbinnen het materiaal zich voorspelbaar gedraagt.
Wat uitzetting wel beïnvloedt, is de precisie waarmee de plaat op dat moment past. Een felsverbinding die te strak wordt dichtgeklikt op een uitgezette plaat, kan bij het krimpen in de avond spanning opbouwen. Dat raakt aan de manier waarop de klem en de fels op elkaar reageren, en dat onderwerp behandelen wij hier bewust niet verder: de opbouw van de klik en de bevestiging onder de fels leggen we uit op [klikzink.com](https://klikzink.com). Wilt u weten hoe deze uitzetting zich verhoudt tot de dakopbouw eronder, bijvoorbeeld bij isolatie en condens, dan vindt u dat op klikfels.com.
Als samenvatting voor het gesprek op de bouwplaats: leg uit dat een felsplaat een levend materiaal is zodra de zon erop staat, dat het uitzet bij warmte en krimpt bij afkoeling, en dat een verschil van een paar millimeter over een lange baan volkomen normaal is. Vertel erbij dat dit iets is waar de dakdekker rekening mee houdt door op het juiste moment van de dag te meten en af te werken, niet iets waar de opdrachtgever zich zorgen over hoeft te maken. Wilt u weten wat er misgaat als daar geen rekening mee wordt gehouden, dan leest u dat bij [wat er misgaat](/felsplaat/in-de-zon/wat-gaat-er-mis); wilt u weten hoe u achteraf controleert of een baan goed is afgewerkt, dan is dat het onderwerp van een andere pagina in deze reeks.
Heeft u voor een lopend project een concrete vraag over de maatvoering van een felsbaan, of wilt u dat wij op tekening meedenken over hoe u lange banen het beste indeelt? Neem dan contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede. Meedenken op tekening kost niets, en we leveren op maat zodat u op de bouw niet hoeft na te knippen.