Klikzink
De vraag wat werken in de volle zon kost, gaat bij een felsplaat niet over geld maar over lengte. Een donkere plaat die de hele middag in de zon heeft gelegen, is warmer dan de lucht erboven, en warm staal is langer staal. Wie 's ochtends een baan inmeet en 's avonds dezelfde baan opnieuw langs de meetlint legt, ziet een verschil dat met de temperatuur samenhangt en niet met een fout in het werk.
Staal zet minder uit dan zink, ongeveer de helft, maar minder is niet niets. Over de volle lengte van een lange baan, gemeten in meters in plaats van in millimeters, telt elke graad temperatuurstijging mee. Een baan van 450 tot 8000 mm die wij op de millimeter voor u afkorten, komt op maat aan, maar de maat op de pakbon is de maat bij de temperatuur waarop wij hem gewalst hebben. Op de bouwplaats, in de volle zon, is die plaat vrijwel nooit meer even lang.
Het meest bepalend voor hoeveel een plaat uitzet, is niet de luchttemperatuur maar de plaattemperatuur, en die twee lopen bij felsplaat behoorlijk uiteen. Een matte kleur met een glansgraad onder de 5 absorbeert meer warmte dan een glimmende plaat zou doen; hoe dat aspect van de kleur precies werkt, leggen wij uit op zinklook.com, maar voor de lengte van de baan is het gevolg simpel: een matte, donkere plaat wordt warmer dan een lichte, en wordt dus ook langer.
Stel dat u om twaalf uur een baan van zes meter inmeet en om vier uur diezelfde plaat vastzet. In die vier uur is de plaat, die in de volle zon lag, afgekoeld terwijl de zon achter een gebouw kwam, of juist verder opgewarmd omdat de zon dan pas op de plaat scheen. In beide gevallen is de lengte waarmee u om twaalf uur rekende niet meer de lengte waarmee u om vier uur werkt. Dat verschil is voor het blote oog niet te zien en meestal ook niet te voelen, maar bij het invoegen van een volgende baan of het aansluiten op een kopschot merkt u het wel.
De plaat zelf verandert daardoor niet van eigenschap: hij blijft koud vouwbaar tot -15 graden en hij blijft hetzelfde gewicht van ongeveer 5 kg per m2 houden, warm of koud. Wat verandert, is alleen de lengte op het moment van meten. Dat is een tijdelijk effect, geen blijvende vervorming, en zodra de plaat weer afkoelt tot de temperatuur waarbij hij gewalst is, komt hij terug op de maat die op de pakbon staat.
De kosten van werken in de volle zon zitten niet in het materiaal maar in het werk dat u overdoet. Een baan die te lang wordt ingemeten omdat hij op dat moment uitgezet was, past 's avonds niet meer, of net te strak, en moet dan opnieuw worden afgesteld. Bij een enkele baan is dat een kwartier verlies; bij een heel dak vol lange banen, waar iedere baan een fractie afwijkt, loopt dat op tot een middag werk die overgedaan wordt.
De keuze die het meest scheelt, is niet een andere plaat maar een ander moment van meten en afkorten. Wie de plaat inmeet en afkort op het koelste moment van de dag, bijvoorbeeld vroeg in de ochtend voordat de zon op het dak staat, werkt met de lengte die het dichtst bij de nominale maat ligt en heeft 's middags het minste om op te corrigeren. Dat is een keuze in planning, niet in materiaal, en hij kost niets extra behalve een andere volgorde in de dag.
Een tweede keuze die scheelt, is de uitvoering van het vlak. Een plaat met verstijvingsril of met micro-lines geeft optisch meer houvast om een lichte lengteverandering te verbergen dan een volledig vlakke plaat, waarop elke onregelmatigheid zichtbaarder is. Dat is geen reden om voor een andere uitvoering te kiezen als de vlakke plaat om een andere reden de juiste is, maar het is wel iets om mee te wegen als u toch nog moet beslissen en de zon een rol speelt in de planning van het werk.
Deze pagina gaat over de lengte van de plaat zelf, niet over de manier van bevestigen die met die lengte moet kunnen meebewegen. Hoe de klem onder de fels dat opvangt en in welke volgorde u de banen op de ondergrond legt, leggen wij uit op klikzink.com. Wat er in de praktijk misgaat als die uitzetting niet goed wordt opgevangen, en welke signalen daarop wijzen, staat beschreven zoals wij uitleggen bij [wat er misgaat bij werken in de volle zon](/felsplaat/in-de-zon/wat-gaat-er-mis). Ook de vraag hoelang het werk onder deze omstandigheden extra duurt, komt niet hier maar bij een andere vraag aan de orde, zoals wij uitleggen bij [hoelang werken in de volle zon duurt](/felsplaat/in-de-zon/hoelang-duurt-het).
Wat u wel hier meeneemt, is dat de kosten van zonwarmte bij een felsplaat vrijwel altijd kosten in tijd zijn, niet in materiaal. De plaat zelf is niet duurder, niet zwakker en niet slechter geworden door een middag in de zon. Het risico zit in het moment waarop u meet en afkort, en in hoe lang het duurt voordat u dat corrigeert als de plaat inmiddels is afgekoeld of nog verder opgewarmd.
Als u een dak of gevel plant waarbij lange banen in de volle zon gelegd worden, is de eerste stap: bepaal op welk moment van de dag u meet en afkort, en houd dat moment zo constant mogelijk gedurende het werk. Twijfelt u over de maatvoering voor een specifiek project, dan denken wij op tekening met u mee, zonder dat dit iets kost. Wilt u eerst de drie kleuren in de hand hebben om te zien hoe donker of licht een plaat is voordat u hem bestelt, dan sturen wij u graag monsters. Neem contact op met Klikzink, Boylestraat 22, 6718 XM Ede, en geef daarbij de lengte en de gewenste uitvoering van het vlak door, dan kijken wij mee naar wat voor uw situatie de beste volgorde van werken is.