Klikzink
Staal zet uit als het warm wordt, en dat is bij een felsplaat geen theoretisch verhaal maar iets dat u op de bouw terugziet in de maat van de baan. Een donkere plaat die in de volle zon ligt, kan al snel dertig tot veertig graden warmer worden dan de omgevingstemperatuur. Bij een baan van zes meter lengte loopt de lengteverandering dan al op tot een paar millimeter, en bij langere banen wordt dat meer. Dat is precies de reden dat wij deze pagina schrijven: niet om aan te geven hoe u het probleem oplost, maar om aan te geven op welk moment u beter niet begint.
Het lastige aan uitzetting is dat u hem niet ziet terwijl u werkt. U meet een baan in om twee uur 's middags, de plaat ligt er dan al een uur in de zon en is dus al een stuk warmer dan toen hij van de pallet kwam. U zet uw fels vast, sluit aan op de naastliggende baan, en alles past. Tegen de avond, als de plaat afkoelt, krimpt het staal terug naar zijn werkelijke lengte bij die temperatuur. De baan die om twee uur precies paste, is dan een fractie korter. Bij één baan valt dat niet op. Bij een rij van tien of twintig banen naast elkaar, allemaal ingemeten op het heetste moment van de dag, telt die fractie zich op tot een verschil dat u aan het einde van het dak wel degelijk ziet: een naad die niet meer gelijk loopt, of een aansluiting die net niet meer klopt.
De kleur van de plaat maakt voor de opwarming meer verschil dan de meeste mensen denken, en dat onderwerp behandelen wij niet hier maar op zinklook.com. Voor deze pagina is alleen relevant dat een donkere plaat aanzienlijk heter wordt dan een lichte, en dat u dus bij donkere kleuren eerder in de situatie komt dat werken beter kan wachten. Verder telt de dikte van de plaat niet mee: bij 0,55 mm warmt het materiaal snel op en koelt het ook snel weer af, sneller dan een dikkere plaat zou doen. Dat is voor de verwerking gunstig zodra de zon weg is, maar betekent ook dat de plaat binnen een halfuur na het verschijnen van de zon al op temperatuur kan zijn.
De ondergrond waarop de plaat ligt speelt ook een rol, en de opbouw daaronder is het domein van klikfels.com. Wat wij hier wel kunnen zeggen: een plaat die op een goed geventileerde ondergrond ligt, warmt anders op dan een plaat die rechtstreeks op een donker dakvlak zonder luchtspouw ligt en de warmte niet kwijt kan. Als u niet weet hoe uw ondergrond zich gedraagt, is dat een extra reden om voorzichtig te zijn met inmeten op het heetste moment van de dag.
De duidelijkste situatie is het inmeten en afkorten van lange banen op een hete, onbewolkte dag. Bij een baan van drie meter is de uitzetting te klein om problemen te geven, maar bij banen van zes meter en langer, tot de maximale acht meter die wij op maat leveren, telt elke graad extra op. Als u die dag toch moet werken, meet dan 's ochtends vroeg of laat in de middag, als de plaat nog niet of niet meer op zijn heetst is.
Een tweede situatie is het aansluiten van banen op een bestaand deel van het dak dat al eerder is gelegd en dus al is afgekoeld en gezet. Een nieuwe baan die u er warm tegenaan legt, past op dat moment, maar krimpt na het afkoelen naar een andere lengte dan het bestaande werk. Bij een enkele aansluiting valt dat mee, maar als u op meerdere plekken op dezelfde dag aansluit, ontstaat een opeenstapeling van kleine afwijkingen die u achteraf niet meer recht krijgt zonder de plaat te vervangen.
Een derde situatie is het werken op een gevel die de hele dag in de volle zon staat, zonder de wisseling van schaduw die een dakvlak vaak wel heeft door de stand van de zon. Op zo'n gevel blijft de plaat urenlang op een hoge temperatuur, en juist daar is het verstandig te wachten tot de late namiddag of de volgende ochtend, zoals wij ook toelichten bij [wat er misgaat](/felsplaat/in-de-zon/wat-gaat-er-mis) als u dat wel doorzet.
Het eenvoudigste alternatief is de volgorde van uw werkdag aanpassen: het inmeten en afkorten van lange banen 's ochtends vroeg doen, en het middaguur gebruiken voor werk waarbij de exacte lengte van de plaat er niet toe doet, zoals het voorbereiden van klemmen of het uitleggen van materiaal voor de volgende dag. Op een bouw waar wij meedenken op tekening zien wij dit vaak terugkomen in de planning: de kritieke lengtematen worden vroeg in de dag gezet, en de rest van het werk schuift daaromheen.
Een tweede optie is de plaat tijdelijk afdekken of in de schaduw laten liggen tot het moment van verwerken, in plaats van hem al bij aanvoer in de volle zon te leggen. Onze levering gebeurt op de millimeter afgekort volgens uw eigen maatvoering, en die maat is bepaald bij een normale temperatuur. Als de plaat vervolgens een uur in de zon ligt te wachten voordat u hem legt, verwerkt u in feite een andere lengte dan wat er op de bon staat. Voor kleinere maten en voor een enkele baan is dat verwaarloosbaar, maar bij de langere maten uit onze reeks, tot 8000 mm, is het iets waar u rekening mee houdt.
Een derde optie, voor grotere projecten, is het werk zelf zo plannen dat u op bewolkte dagen de lange, kritieke banen legt en op zonnige dagen de kortere stukken en de afwerking doet. Dat vraagt overleg met de rest van de bouwploeg, en wie op de bouw uiteindelijk verantwoordelijk is voor die planning, is iets wat wij bespreken bij [wie het werk uitvoert](/felsplaat/in-de-zon/wie-doet-het).
Het is voor de goede orde belangrijk te weten dat deze uitzetting geen gebrek is en niets zegt over de kwaliteit van de plaat. Staal gedraagt zich nu eenmaal zo, en onze platen zijn koud vouwbaar tot -15 graden, wat aangeeft dat het materiaal met temperatuurschommelingen kan omgaan zolang u er bij de verwerking rekening mee houdt. Zink zet ongeveer twee keer zoveel uit als onze felsplaten, dus wie eerder met zink heeft gewerkt, zal merken dat dit materiaal aanzienlijk voorspelbaarder blijft in de volle zon. Dat is een geruststelling, maar geen vrijbrief om de temperatuur van de plaat te negeren bij het inmeten van lange banen.
Kijk voor uw eigen project naar de lengte van de banen die u gaat leggen en naar het moment van de dag waarop de zon het felst is op die kant van het gebouw. Bij korte banen en een gemiddelde kleur is voorzichtigheid vooral verstandig, bij lange banen in een donkere kleur is het aan te raden uw planning er daadwerkelijk op aan te passen. Heeft u twijfel over een specifieke maat of een project met veel lange banen, dan denken wij kosteloos mee op tekening en kunt u contact opnemen via Klikzink, Boylestraat 22, 6718 XM Ede.