Klikzink
Een felsplaat is een dun stalen vel van 0,55 mm dat zijn stevigheid vooral haalt uit de fels aan de zijkant en, bij de uitvoering met verstijvingsril of micro-lines, uit het reliëf in het vlak. Het middelste deel van een vlakke baan zonder ril is daardoor het meest gevoelig voor een plaatselijke druk van boven. Zet daar met een knie, een laars of een steen van het dak gewicht op, en het staal geeft aan die ene plek mee. Waar aluminium nog een beetje terugveert, doet verzinkt staal dat niet: de deuk die er ligt, ligt er voorgoed. Dat is geen kwestie van coating of kleur, dus dat laten we hier ook liggen; wie daarover leest, kan terecht op zinklook.com. Hier gaat het om de plaat zelf, en om wat er gebeurt tussen het moment dat het pak van de vrachtwagen komt en het moment dat de eerste baan vastligt.
Wij leveren de felsbanen op maat, op de millimeter afgekort tussen 450 en 8000 mm, gestapeld in een pak met de fels als opstaande rand aan beide zijden. Tussen de lagen zit een tussenlaag die voorkomt dat de platen onderling gaan schuren, en de buitenkant is voorzien van beschermfolie. Die combinatie houdt de plaat mooi tijdens transport, maar heeft ook een keerzijde die met vervorming te maken heeft: in een gesloten pak liggen de banen strak op elkaar, zonder ruimte om door te buigen. Zodra u een pak openmaakt en er één baan uit trekt om te leggen, verliest die baan die steun. Vanaf dat moment ligt hij, of hij al op het dak of de gevel bevestigd is of nog los op de loopplank rust, op zijn eigen sterkte. Dat is precies het moment waarop de meeste deuken ontstaan: niet tijdens het transport, maar in de fase daarna, als de plaat al uit de bescherming van het pak is maar nog niet vastgeklemd.
Om die reden liggen platen die uit de verpakking komen bij voorkeur zo kort mogelijk los. Een baan die alvast is uitgepakt en dan een middag blijft liggen wachten tot de rest van het dak gereed is, ligt daar zonder de steun van het pak en zonder de steun van de klemmen. Precies in die tussentijd wordt er nog eens overheen gelopen, wordt er een emmer op gezet, schuift er een ladder tegenaan. Wij raden daarom aan platen pas uit te pakken op het moment dat ze gelegd kunnen worden, en een geopend pak niet onbeheerd te laten liggen: leg de bovenste laag terug of dek hem af, ook al is de folie er nog. De folie beschermt tegen krassen, niet tegen een deuk, en wie daar meer over wil weten kan verder lezen bij de beschermfolie.
Zodra een baan is gelegd en met de klemmen onder de fels vastgezet, kan er voorzichtig overheen gelopen worden, maar altijd zo dicht mogelijk bij de fels zelf. De fels is de opstaande rand van 35 mm en die is, samen met de klem daaronder, het stevigste punt van de hele baan. Het midden van het vlak, op 475 mm werkende breedte van de ene fels naar de andere, is het zwakste punt. Dat geldt voor de vlakke uitvoering het sterkst; bij de uitvoering met verstijvingsril of met micro-lines geeft het reliëf iets meer weerstand tegen een lokale druk, maar ook die uitvoeringen zijn niet gemaakt om op te blijven staan. Een aannemer die op een steile gevel werkt en zijn gewicht per ongeluk midden op een baan zet in plaats van op de fels, ziet vaak meteen een lichte deuk ontstaan, ook al weegt hij niet meer dan 80 kilo. Het gewicht van de plaat zelf, ongeveer 5 kg per m², zegt weinig over de belasting die hij van boven kan verdragen; dat zijn twee verschillende dingen.
Om dat risico te beperken, gebruiken ploegen op een groter dakvlak vaak een loopplank die het gewicht verdeelt over een langer stuk van de baan en over meerdere felsen tegelijk, in plaats van het te concentreren op één punt onder een schoen. Een loopplank scheelt vooral wanneer er meerdere keren over hetzelfde stuk gelopen moet worden, zoals bij het aanvoeren van materiaal of het verplaatsen van gereedschap tijdens de montage. Op een enkel moment even oversteken is minder risicovol dan een dag lang heen en weer lopen zonder enige verdeling van het gewicht. Bij vorst is de plaat overigens niet brozer op dit punt: koud vouwen tot -15 graden is geen probleem voor het materiaal, maar een bevroren ondergrond of ijzel op de plaat zelf maakt lopen sowieso onverstandig, en dat is een ander onderwerp dat aan bod komt bij werken bij vorst.
Het verschil tussen een kras en een deuk is het verschil tussen oppervlakkig en blijvend. Een kras raakt de coating en is, afhankelijk van de diepte, cosmetisch of functioneel een probleem; daarover gaat de pagina over krassen en beschadigingen. Een deuk raakt het staal zelf. Het materiaal is met 0,55 mm dun genoeg om plaatselijk blijvend te vervormen bij een geconcentreerde belasting, en dat gebeurt sneller dan mensen op een bouwplaats vaak denken: niet pas bij een val van een steiger, maar al bij een knie die tijdens het aandrukken van een klem op het vlak rust in plaats van naast de fels. Zo'n deuk is niet ongedaan te maken door eraan te trekken of te kloppen; het staal heeft zijn vorm al aangenomen en veert niet terug zoals bijvoorbeeld aluminium dat in beperkte mate wel doet.
Dat betekent niet dat de plaat kwetsbaar is in de zin dat hij voorzichtig behandeld moet worden als glas. Eenmaal gelegd en vastgeklemd, met de fels als drager, is een felsdak stevig genoeg om onderhoud, sneeuw en incidenteel voetverkeer te doordragen. Het punt zit in de fase ertussen: het moment dat een baan uit het pak is, nog los ligt of nog niet volledig is vastgezet, en toch al belast wordt omdat er verder gewerkt moet worden op het dak. Wie op dat moment weet waar de fels zit en het gewicht daar concentreert, voorkomt de meeste schade. Hoe u de plaat vervolgens optilt en verplaatst zonder hem te laten doorbuigen, staat beschreven bij het tillen en dragen van de plaat, en dat is een goede aanvulling op wat hier over het leggen zelf is uitgelegd.
Plan het uitpakken zo dat een baan niet langer dan nodig los ligt voordat hij vastgezet wordt, en houd een geopend pak afgedekt als het werk wordt onderbroken. Zorg dat de ploeg op de bouw weet waar de fels zit ten opzichte van het vlak, en laat gewicht daar terechtkomen, eventueel met een loopplank bij herhaald verkeer over hetzelfde vlak. Heeft u vragen over de juiste maat, de uitvoering van het vlak of de manier waarop wij een levering op de bouwplaats afstemmen op uw planning, neem dan contact met ons op vanuit Ede; wij denken kosteloos mee op basis van uw tekening en sturen op verzoek monsters van alle drie de kleuren mee.