Klikzink
Een felsplaat is een stalen baan van 0,55 mm dik, gemaakt om een dak of gevel dicht en vlak te houden, niet om op te lopen zoals op een steiger of loopvlonder. Zodra er gewicht op één punt komt dat het materiaal niet aankan, buigt het staal plastisch door. Dat is geen elastische vervorming die zichzelf herstelt zodra u het gewicht weghaalt: het is een blijvende deuk. Op deze pagina zetten we uiteen waar dat risico vandaan komt, waar u wel en niet op mag staan, en wat een loopplank u scheelt. Wilt u weten hoelang die kwetsbare periode duurt, dan leest u dat op de pagina over hoe lang voorzichtig lopen op de plaat nodig is. Gaat het u om wat u vooraf klaar moet hebben liggen, dan is de pagina over wat u nodig heeft voor het leggen de plek om te beginnen.
Het probleem zit in het vlakke deel van de baan, niet in de fels zelf. De opstaande fels van 35 mm is door zijn vorm behoorlijk stijf: hij buigt niet snel door onder puntbelasting. Het vlakke veld daarnaast, de werkende 475 mm breedte, is dat wel. Daar rust de plaat op de ondergrond of op de dragers, en daar geeft het materiaal mee als er te veel druk op één plek komt. Denk aan een knie die inzakt tijdens het schuiven op handen en voeten, of aan de hak van een werkschoen die net iets te geconcentreerd neerkomt bij het bukken naar een volgende plaat. Op een grote, gelijkmatig ondersteunde ondergrond went dat soort belasting nog enigszins, maar bij een overspanning of bij een rand waar de ondersteuning ophoudt, is de kans op een blijvende deuk veel groter.
Er is geen plek op de plaat waar staan zonder risico is, maar er is wel verschil in hoe groot dat risico is. Vlak boven een drager, waar de ondersteuning direct onder het staal zit, is de kans op doorbuigen het kleinst. Midden op een overspanning, waar de plaat over een grotere afstand vrij hangt tussen twee dragers, is die kans het grootst: daar moet het materiaal zelf de belasting dragen zonder hulp van wat eronder zit. Bij een felsdak met verstijvingsril of met micro-lines is het vlak iets stugger dan bij de volledig vlakke uitvoering, maar dat verschil is bescheiden en geen vrijbrief om zwaarder te belasten. Welke ondersteuning en welke overspanning voor uw dak geldt, hangt af van de opbouw daaronder, en dat is het domein van de ondergrond en de bevestiging: die randvoorwaarden zet u naast deze pagina op klikzink.com.
Een tweede plek waar het misgaat, is de rand van een plaat die nog niet is vastgeklemd. Zolang een baan nog los ligt te wachten op de volgende, heeft hij nergens zijstabiliteit en buigt hij bij het minste gewicht al een beetje mee. Zodra de klem onder de fels de plaat aan zijn buren koppelt, verdeelt een belasting zich over een breder deel van het dakvlak en wordt de kans op een deuk kleiner. Dat is een praktische reden om een gelegde baan zo snel mogelijk vast te zetten en niet dagenlang los te laten liggen terwijl er nog ander werk op het dak gebeurt.
Een loopplank of loopschot verdeelt het gewicht van een persoon over een langer stuk plaat in plaats van over de omvang van een schoenzool. Waar een voet op een paar vierkante centimeter drukt, spreidt een plank van bijvoorbeeld 30 tot 40 cm breed en een meter of langer die belasting uit over een veel groter oppervlak, en dus over meer van de ondersteuning die eronder zit. Voor de plaat maakt dat het verschil tussen een lokale overbelasting die tot een deuk leidt, en een belasting die zich verspreidt zonder dat het materiaal ergens zijn grens overschrijdt.
Op de bouw werkt dat het handigst met twee of drie loopplanken die u steeds een stap verder verlegt, zodat u nooit rechtstreeks op onbewerkte plaat loopt. Bij een schuin dakvlak legt u de plank in de richting van de felsen, dus in de looprichting van de banen, zodat hij over meerdere felsen tegelijk steunt en niet middenin een enkel vlak veld ligt. Bij plat werk of bij een gevel in aanbouw is het net zo verstandig om altijd via een plank te bewegen, ook als de afstand die u aflegt maar kort is: één misstap zonder plank is genoeg voor een blijvende deuk die u er niet meer uit krijgt.
De noodzaak van loopplanken en voorzichtig gewichtsverdeling raakt ook aan hoe u de volgorde van werkzaamheden op de bouw indeelt. Zodra de felsplaat ligt, is het verstandig ander materiaal, zoals bevestigingsmateriaal, gereedschap en de volgende partij te leveren platen, zoveel mogelijk via de loopplanken aan te voeren in plaats van er los overheen te dragen. Een volle kruiwagen of een stapel dozen die op de plaat wordt neergezet, is voor de plaat een even grote belasting als een persoon, en vaak geconcentreerder op een klein oppervlak. Hoe die volgorde van aanvoer, leggen en bevestigen er precies uitziet en welke stap na welke komt, staat uitgewerkt op klikzink.com; op deze pagina gaat het vooral om het besef dat het gewicht van meer dan alleen mensen een rol speelt.
Ook het moment in het bouwproces maakt verschil. Een dak dat net gelegd is en nog niet is voorzien van de afwerking rond doorvoeren of de aansluiting op andere bouwdelen, ligt er relatief kaal bij: er is nog weinig houvast en nog geen andere structuur die het gewicht mee helpt dragen. Zodra meer onderdelen zijn afgewerkt, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/felsplaat/baanlengte-bepalen/afkorten-op-de-bouw), verandert dat beeld enigszins, maar de kwetsbaarheid van het vlakke veld zelf blijft ongewijzigd. Een plaat die eenmaal gedeukt is, blijft dat, ook als de rest van het dak inmiddels klaar is.
Deze pagina gaat over het risico van vervorming tijdens het leggen zelf: waar het ontstaat, waar u het risico beperkt, en wat een loopplank daarbij oplevert. Hoe lang die kwetsbare fase precies duurt en wanneer u weer normaal over het dak kunt bewegen, leest u op de pagina over hoelang voorzichtig lopen nodig is. Welke spullen u voor het begin van het leggen al klaar moet hebben liggen, van loopplanken tot klemmen, staat op de pagina over wat u nodig heeft bij het leggen. Wilt u weten waaraan u tijdens het werk kunt zien dat het leggen goed verloopt, dan is de pagina over het controleren tijdens het leggen de volgende stap. En als er ondanks alle voorzorg toch een deuk is ontstaan, leest u op de pagina over vervorming en garantie wat dat betekent voor uw aanspraak.
Voor vragen over de dakhelling waarbij dit soort belasting extra gevoelig wordt, of over condens in de opbouw onder de plaat, verwijzen we u naar klikfels.com. Gaat het u om het uiterlijk van de plaat na jaren gebruik, inclusief eventuele lichte oneffenheden die zichtbaar worden in een bepaalde lichtinval, dan vindt u dat op zinklook.com. Overweegt u zonnepanelen op het felsdak te plaatsen, dan is solarfels.com de plek voor de aandachtspunten die daarbij horen.
Heeft u een leverantie felsplaat op de bouw liggen en wilt u zeker weten dat het leggen zonder blijvende schade verloopt, dan kunt u bij Klikzink aan de Boylestraat 22 in Ede terecht voor advies op maat: we denken kosteloos mee aan de hand van uw tekening en kunnen u desgewenst monsters van het materiaal meegeven, zodat u vooraf voelt hoe stug of soepel de plaat in uw project aanvoelt.