Klikzink
Op de bouw gaat het gesprek over de uitzetting meestal tussen vakmensen: over de klemmen, de baanlengte, wat er op de tekening moet staan. Maar er is nog een ander gesprek, en dat voert u vaak niet met een collega-aannemer maar met de opdrachtgever zelf. Iemand die het gebouw laat maken, geen dakdekker is, en die op een gegeven moment iets heeft gelezen of gehoord over metaal dat uitzet en zich afvraagt of dat een probleem wordt op zijn dak. Deze pagina gaat over die vraag, en over het antwoord dat u kunt geven zonder dat u een technisch verhaal moet ophangen.
De vraag komt meestal in een van drie vormen. De eerste is de meest directe: "zet dat niet uit, dat metaal?" Dat hoort u vaak nadat iemand een verhaal over zink heeft gelezen, of een dak heeft gezien waar de platen golvend liggen. De tweede vorm is specifieker: "moet daar dan ruimte voor blijven?" Dat is een goede vraag, en het antwoord is ja. De derde vorm komt van iemand die al iets weet: "is dat met staal ook zo'n probleem als met zink?" En dat is precies de vraag waar u een gerust antwoord op kunt geven.
Alle metalen zetten uit bij warmte en krimpen bij kou. Dat is geen gebrek, dat is natuurkunde, en elk felsdak is daar op gebouwd: de fels zelf, de klemmen onder de fels, de lengte van de baan, dat is allemaal zo ontworpen dat de plaat kan bewegen zonder dat er iets scheurt of los klapt. Het verschil tussen materialen zit in de mate waarin ze bewegen. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink. Waar een opdrachtgever misschien een verhaal kent over een zinken dak dat "werkt", mag u dus zeggen dat een stalen felsdak van hetzelfde formaat maar half zo veel beweegt. Dat is geen marketingzinnetje, dat is de fysica van het materiaal, en het is precies de reden waarom staal in de praktijk minder aanleiding geeft tot klachten over geluid, over golving in het vlak, of over spanning op de klem.
Wat dat concreet betekent, laat zich het best uitleggen met een getal dat een leek zich kan voorstellen. Neem een baan van acht meter, van dooikou in de winter tot een hete zomerdag: dan verandert de lengte van die baan met iets meer dan een centimeter. Dat is de orde van grootte waar we het over hebben bij staal. Bij zink zou dat voor dezelfde temperatuurwisseling ongeveer het dubbele zijn. Een centimeter over acht meter voelt voor niemand als veel, en dat is precies de reden dat een opdrachtgever na dit voorbeeld meestal gerustgesteld is: het getal is klein, tastbaar, en het weerlegt het beeld van een dak dat "zichtbaar beweegt".
Hier is het belangrijk om precies te zijn in wat u wel en niet zegt. Uitzetting bestaat, ook bij staal, en die centimeter over acht meter is er elke winter en elke zomer opnieuw. Wat u niet moet doen, is beweren dat de plaat "niet uitzet" of dat het "geen rol speelt": dat klopt niet, en het is ook niet nodig om dat te zeggen. Het punt dat gerust stelt is niet dat er geen beweging is, maar dat de beweging klein is ten opzichte van zink, en dat het hele systeem – de baanlengte, de klem, de fels – daar op gebouwd is. Hoe die klem die beweging opvangt en waarom de plaat daardoor niet loskomt, staat uitgewerkt op klikzink.com; dat is het technische verhaal achter de klem en de ondergrond, en dat hoort niet op deze site.
Wat wel bij deze plaat hoort, is de vraag hoe die kleine beweging is verwerkt in de baan die op het dak ligt. Dat is een kwestie van de juiste baanlengte bepalen voordat er iets bestelt wordt, zoals wij uitleggen bij [de baanlengte van felsplaten bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen). Een opdrachtgever hoeft dat detail niet te kennen, maar het is goed om te weten dat het antwoord op zijn vraag niet "we hopen dat het goed komt" is, maar "de plaat is op maat besteld met die beweging al verrekend".
De makkelijkste manier om deze vraag te beantwoorden zonder dat het een technisch college wordt, is door het te vergelijken met iets wat de opdrachtgever al kent. Een spoorrail zet ook uit in de zomer, en daarom liggen er voegen. Een felsdak werkt naar hetzelfde principe: er is in het ontwerp al rekening gehouden met de temperatuurwisseling, en de plaat kan bewegen zonder dat dat ergens knapt. Bij staal is die beweging kleiner dan bij zink, en dat is precies waarom veel opdrachtgevers voor staal kiezen als ze eerder een verhaal over een zinken dak hebben gehoord dat problemen gaf.
Het is ook goed om te vertellen wanneer die beweging het grootst is: niet bij een geleidelijke temperatuurwisseling over het jaar, maar bij een plotselinge sprong, zoals een koude nacht gevolgd door felle zon op een donkere plaat. Precies om die reden werkt Klikzink met een leverbare lengte van 450 tot 8000 mm op de millimeter afgekort: de baan wordt niet langer gemaakt dan nodig is voor de situatie op het dak, en dat betekent dat de beweging over die lengte binnen de marge blijft die het systeem kan opvangen. Ook bij een koude verwerking is de plaat overigens goed te verwerken: staal is koud vouwbaar tot -15 graden, dus een winterse klus is voor de plaat zelf geen probleem.
Voor de opdrachtgever is het misschien maar een bijzin in een gesprek over de uitzetting, maar voor u als aannemer is het de kern van waar we mee kunnen helpen: de platen die wij leveren zijn stalen felsbanen, Sendzimir verzonken staal met een organische coating, op maat gewalst en op de millimeter afgekort. Er zijn drie uitvoeringen van het vlak: vlak, met verstijvingsril, of met micro-lines, en die keuze heeft overigens niets met de uitzetting te doen, maar met hoe het dak eruit ziet, en dat is een verhaal dat u eerder op zinklook.com vindt dan hier.
Als u vooraf twijfelt over de juiste baanlengte voor een specifiek project, denken wij daar kosteloos in mee op tekening, en dat geldt ook als de vraag van de opdrachtgever u aan het rekenen zet. We leveren monsters van alle drie de kleuren als de opdrachtgever ook nog een uiterlijke voorkeur heeft, al hoort dat gesprek eigenlijk bij zinklook.com. En als het gebouw straks ook zonnepanelen op het felsdak krijgt, is dat een vraag voor solarfels.com, waar de bevestiging aan de fels zonder doorboring wordt behandeld.
Voor de vraag die deze pagina beantwoordt, is het belangrijkste dat u onthoudt dit: staal beweegt door temperatuur, maar ongeveer half zoveel als zink, en over een baan van acht meter gaat het om iets meer dan een centimeter tussen winter en zomer. Dat is het getal waarmee u een opdrachtgever gerust kunt stellen zonder iets te beloven wat niet klopt.
Heeft u een concrete situatie waarin u twijfelt of de bestelde lengte de beweging goed opvangt, neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede: we kijken kosteloos mee op uw tekening en denken mee over de maat die bij uw dak past.