Klikzink
Een felsbaan van staal beweegt met de temperatuur mee, en wie daar geen rekening mee houdt, ziet dat terug in een fels die klapt of een baan die op een verkeerde plek spanning opbouwt. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, wat betekent dat u met dezelfde bouwkundige voorzieningen meer marge overhoudt dan u bij zink gewend bent. Dat is goed nieuws, maar het is geen vrijbrief om de uitzetting te negeren. Op deze pagina zetten we op een rij wat er voor u klaar moet liggen voordat u begint: het gereedschap, de mankracht, en een rekenvoorbeeld zodat u weet met welke lengteverandering u rekening houdt.
Neem een felsbaan van acht meter, besteld op maat vanaf onze walsmachines. Staal zet uit met ongeveer 12 millimeter per meter per honderd graden Celsius. Over acht meter en een realistisch temperatuurverschil tussen een koude winterochtend en een hete zomerdag van zeg vijftig graden, komt u op een lengteverandering van rond de 5 millimeter. Dat lijkt weinig, maar die 5 millimeter moet wel ergens heen kunnen, en dat is precies waar het gereedschap en de voorbereiding op de bouw om draaien. Bij zink zou dezelfde baan ongeveer twee keer zoveel bewegen, en dat verschil is de reden dat aannemers die van zink naar stalen felsplaten overstappen, vaak verbaasd zijn hoe weinig ruimte ze eigenlijk nodig hebben.
Voor het leggen van een felsbaan met opstaande fels van 35 millimeter heeft u in de basis dezelfde gereedschapskist nodig als bij ander felswerk: een elektrische felsmachine of een handfelstang, een rubberhamer, een guillotineschaar of knabbelschaar voor het inkorten en aanpassen op locatie, een rolsteiger of ladders voor de hoogte, en voldoende afstand om de banen van 450 tot 8000 millimeter aan te kunnen voeren zonder ze te moeten buigen of knikken. Omdat de platen op maat en op de millimeter worden geleverd, hoeft er op de bouw zelf weinig te worden afgekort, maar houd wel een schaar achter de hand voor de laatste centimeters bij een dakrand of doorvoer.
Daarnaast moet er ruimte zijn om de banen even te laten liggen voordat u ze vastzet. Een baan die 's ochtends vroeg van de vrachtwagen komt, is kouder dan een baan die een paar uur in de zon heeft gelegen, en dat lengteverschil wilt u niet vastleggen onder een klem die geen beweging toelaat. Wij leggen op klikzink.com uit hoe de klem en de ondergrond die beweging opvangen; op deze site gaat het puur om de plaat en om wat u vooraf klaar moet hebben liggen.
Eén baan van acht meter en 475 millimeter werkende breedte, in 0,55 millimeter staal, weegt ongeveer 19 kilogram bij een gewicht van 5 kilogram per vierkante meter. Dat is met één persoon te tillen, maar niet handig te positioneren op een schuin dak. Reken op twee personen voor het aanvoeren en uitleggen van lange banen, en op een derde als het dak hoger is dan twee bouwlagen en er met een steiger of hijsvoorziening gewerkt moet worden. Bij kortere stukken, zeggen we onder de drie meter, redt een ervaren dakdekker het vaak alleen.
De felsmachine zelf bedient doorgaans één persoon, maar het voorpositioneren van de baan, het strak houden tijdens het felsen en het corrigeren van de uitzetting bij een lange baan gaat sneller en preciezer met twee man. Wie dat wil uitzoeken voor de eigen situatie, vindt meer over de verdeling van werk op de bouw bij [wie het doet](/felsplaat/uitzetting/wie-doet-het).
Stel, u legt een dakvlak van 24 meter lang met stalen felsbanen van 0,55 millimeter, in de uitvoering met verstijvingsril voor iets meer stijfheid in het vlak. Bij een temperatuurverschil van winter naar zomer van vijftig graden zet elke baan van acht meter ongeveer 5 millimeter uit. Over drie banen van acht meter aan elkaar zou dat, zonder voorziening, oplopen tot 15 millimeter, maar omdat elke baan als zelfstandig element onder de klemmen ligt, telt de uitzetting per baan en niet cumulatief over het hele dakvlak. Dat is een belangrijk verschil met doorlopende dakbedekking, en het is ook de reden dat de baanlengte die u bestelt, en de manier waarop de banen op tekening worden ingedeeld, meetellen in hoe voorspelbaar de uitzetting blijft.
Wij denken op tekening mee over die indeling, zonder dat dit iets kost, en leveren de banen op maat vanaf onze eigen walsmachines op de Boylestraat 22 in Ede. Wilt u weten wat die indeling voor de kosten van het hele proces betekent, dan leest u dat bij [wat het kost](/felsplaat/uitzetting/wat-kost-het).
Voordat de eerste baan wordt gelegd, is het verstandig een paar dingen te checken die met de uitzetting samenhangen. Ligt het materiaal al enige tijd op de bouwplaats en heeft het de tijd gehad om op temperatuur te komen? Is er bij elke felsnaad en elke aansluiting genoeg ruimte gereserveerd om de beweging op te vangen, ook bij extreme temperaturen buiten het normale seizoen? En is de volgorde van werken zo gepland dat u niet op een hete middag een baan vastzet die 's nachts flink krimpt?
Staal is tot -15 graden koud vouwbaar, wat betekent dat u ook in de winter kunt doorwerken zonder dat de plaat bros wordt of scheurt bij het felsen. Dat neemt niet weg dat een koude plaat anders reageert dan een warme, en dat u dat verschil merkt zodra u de fels dichtklopt. Een overzicht van wat u sowieso wilt weten voordat u begint, staat bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/uitzetting/vooraf-weten).
Deze pagina gaat alleen over wat er voor de uitzetting van de plaat zelf nodig is: het gereedschap, de mankracht en de voorbereiding op de bouw. De vraag hoe de klem die beweging vervolgens vastzet en waarom de volgorde van bevestiging ertoe doet, hoort bij klikzink.com. Vragen over dakhelling, condens en de opbouw onder de felsplaat behandelen we op klikfels.com, en als u een zonnedak overweegt boven op de felsplaat, dan is solarfels.com de plek om te beginnen. Kleur en glans van de coating, met de matte uitvoeringen in glansgraad onder de 5, staan uitgewerkt op zinklook.com.
Met de gereedschapslijst, de mankracht-inschatting en het rekenvoorbeeld van de acht meter baan heeft u nu een beeld van wat er praktisch nodig is voordat u een stalen felsdak begint te leggen. Wilt u weten of uw project een bijzonder geval is waarbij u extra voorzichtig moet zijn, dan leest u dat bij [wanneer je het beter niet doet](/felsplaat/uitzetting/beter-niet). Heeft u een tekening met de gewenste baanlengtes en -indeling, dan kijken wij die kosteloos na en leveren we op maat vanaf de Boylestraat in Ede, inclusief monsters van alle drie de kleuren als u die nog wilt zien voordat u bestelt.