Klikzink
Een dun stalen vlak is geen trommel, maar het lijkt er soms wel op. Wie voor het eerst onder een felsdak staat als een bui overtrekt, hoort iets dat op de bouwtekening niet stond: een ruis bij lichte regen, een tikkend geroffel bij hagel. Dat is geen gebrek en geen teken dat er iets mis is met de plaat. Het is simpelweg wat een plaatdikte van 0,55 mm doet als hij vrij kan meetrillen. Wij beloven op deze pagina niet dat het stil is, want dat zou niet kloppen. Wij leggen uit waar het geluid vandaan komt, wat de opbouw eronder daaraan verandert, en waarom dat onderwerp op de bouwplaats al begint bij het lossen van de banen.
Staal van 0,55 mm is stijf genoeg om zijn vorm te houden en dun genoeg om te resoneren. Elke regendruppel en elke hagelkorrel geeft een kleine tik, en die tik verspreidt zich over het vlak. Bij een felsplaat met verstijvingsril of met micro-lines breekt dat vlak op in kleinere stroken, en dat dempt het geluid iets, maar het verandert de kern van de zaak niet: het is en blijft een metalen plaat. Bij vlakke uitvoeringen zonder ril klinkt het vlak wat voller, bij een ril of micro-lines wat korter en droger. Beide zijn courant leverbaar en beide gedragen zich verder identiek in maat, gewicht en verwerking.
Wat het geluid daadwerkelijk dempt, ligt niet in de plaat maar in de laag daarachter. Een dakopbouw met een dichte isolatieplaat en een luchtdichte onderconstructie dempt merkbaar meer dan een open constructie waar de plaat op een enkele regel ligt. Dat is een vraag over de opbouw onder de plaat, dus over dakhelling, isolatie en de laagopbouw als geheel, en die behandelen wij niet hier maar op klikfels.com. Wat wij op deze pagina wel vasthouden: de plaat zelf is een gegeven van 0,55 mm staal, 475 mm werkende breedte, en dat gegeven verandert niet met de indeling van de opbouw eronder.
Hagel is een ander verhaal dan regen. Een hagelkorrel raakt de plaat met meer massa en meer snelheid, en dat geeft een hardere, korter klinkende tik dan een regendruppel. Grote hagel kan een deuk in het vlak drukken, met name in een vlakke uitvoering zonder ril, omdat daar niets is dat de kracht verdeelt. Dat is een kwestie van vervorming door impact, en wij behandelen de bredere vraag wat vervorming van de plaat veroorzaakt en hoe u dat voorkomt in het hoofdstuk over vervorming bij transport en lossen. Wat hier van belang is: dezelfde plaat die bij regen ruist, is bij hagel de plaat die een klap moet kunnen opvangen zonder blijvend spoor.
De reden dat wij het geluid van regen en hagel op deze site behandelen onder transport en lossen, is niet toevallig. Een felsplaat die straks netjes vlak op het dak ligt en het geluid van een bui rustig doorlaat, moet eerst ongehavend van de wagen komen. Banen tot acht meter lengte komen op een lange wagen aan, vaak gebundeld per pakket van meerdere banen op elkaar. Op die lengte is het materiaal buigzaam genoeg om door te zakken als de ondersteuning niet klopt, en een plaat die al bij het lossen een lichte knik of golving krijgt, blijft dat de rest van zijn bestaan laten zien: als een subtiele resonantie die net iets anders klinkt dan de rest van het vlak, en als een zichtbare lijn in het licht.
Op de bouwplaats moet daarom, voordat de wagen aankomt, een aantal dingen klaarstaan. Een vrije rijroute naar de losplek, zodat de kraan of de heftruck de bundels in één beweging kan optillen zonder de banen tegen een obstakel te laten hangen. Voldoende steunpunten over de volle lengte: bij acht meter is dat niet twee schragen aan de uiteinden, maar drie of vier, gelijk verdeeld, zodat het eigen gewicht van ongeveer 5 kg per m2 niet op een paar punten samenkomt en de baan laat doorbuigen. En een droge, vlakke ondergrond voor de tussenopslag, want een bundel die op een oneffen bodem rust, drukt zijn eigen oneffenheden in de onderste banen.
Het gaat hier niet om het gereedschap waarmee u een baan op maat maakt op de bouw, dat staat uitgewerkt bij welk gereedschap u gebruikt voor felsplaat bij het lossen op de bouw. Het gaat om de voorbereiding vóór dat gereedschap ter sprake komt: de route, de steunpunten, de ondergrond. Wie dat regelt, voorkomt dat een plaat van 475 mm werkende breedte bij het tillen een boog trekt die zich in het metaal vastzet.
Een lichte deuk verandert niet alleen het aanzien van de plaat, die kwestie van glans en oppervlak laten wij aan zinklook.com, maar ook hoe die plek klinkt bij een volgende bui. Een deuk is een plek waar het staal plaatselijk anders gespannen staat, en dat geeft een andere toon dan de rest van het vlak: net hoorbaar anders voor wie er onder zit, meestal niet voor wie op straat loopt. Voor de meeste daken is dat geen probleem waar iemand wakker van ligt, maar bij gebouwen waar geluid wel telt, een muziekschool, een bibliotheek, een woning met een dakkamer, is het een reden om bij het lossen extra zorgvuldig te zijn en beschadigde banen apart te leggen in plaats van te verwerken.
Ons advies is daarom praktisch: laat bij aankomst van de wagen iemand meekijken die de banen controleert voordat ze van de wagen gaan, niet pas als ze al op het dak liggen. Een bundel die tijdens transport tegen de vrachtwagenwand heeft gelegen, kan aan de randen een lichte kromming hebben opgelopen. Dat is met het blote oog te zien als u de baan tegen het licht houdt en over de lengte laat lopen, en het is de moeite om dat te doen vóór de baan wordt vastgeklemd. Over die klemming zelf, en over de volgorde waarin de platen op de ondergrond komen te liggen, leest u bij de bevestiging op klikzink.com.
Als u een levering plant met banen tot acht meter, regel dan vooraf de rijroute naar de losplek en zorg voor voldoende steunpunten over de volle lengte, zodat het gewicht van ongeveer 5 kg per m2 gelijk verdeeld blijft. Loop bij aankomst de bundels langs op kromming voordat ze van de wagen gaan. En als geluid bij regen of hagel voor dit gebouw een aandachtspunt is, denk dan niet alleen aan de plaat maar ook aan de laag daaronder; wij denken daarin kosteloos mee op tekening, en u kunt bij ons monsters opvragen van alle drie de kleuren om ook het aanzien te beoordelen voordat u bestelt. Bel of mail Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, en wij rekenen de maatvoering met u door.