Klikzink
Een dunne stalen plaat is geen trommel, maar hij gedraagt zich er soms wel naar. Regen en hagel op een felsdak maken geluid, dat is onvermijdelijk bij een plaatdikte van 0,55 mm. Wij beloven u niet dat het stil is, want dat hangt van te veel dingen af die niet bij de plaat zelf horen: de opbouw eronder, de aanwezigheid van een isolatielaag, de akoestische ontkoppeling van de dakconstructie. Wat wij u wel kunnen uitleggen is wat er aan het vlak zelf verandert door de manier waarop u het indeelt, en waarom die indeling niet alleen een kwestie van esthetiek is maar ook van hoeveel plaat er tussen twee felsen trilt.
Regen op een gespannen stalen vlak geeft een ander geluid dan regen op een dakpan. Dat is inherent aan het materiaal en de dikte, en daar verandert de banenindeling weinig aan. Wat de banenindeling wél beïnvloedt, is de grootte van het trillende oppervlak. Een felsbaan van 475 mm werkende breedte is aan twee kanten begrensd door een haaks opstaande fels van 35 mm. Die fels werkt als een soort rand die het vlak verstijft. Hoe meer felsen er per strekkende meter dak liggen, hoe kleiner het onafgebroken trillende vlak tussen twee felsen, en hoe minder het vlak als een membraan kan resoneren. Bij een dakvlak dat u in brede, ononderbroken stroken indeelt met weinig felsen, voelt het geluid van hagel vaak indringender dan bij een verdeling met kortere afstanden tussen de felsen. Dat is geen garantie, maar een tendens die met de fysica van een dun vlak te maken heeft.
De uitvoering van het vlak speelt hier ook een rol, al is dat een andere reden dan geluiddemping. Wij leveren de felsbaan vlak, met een verstijvingsril, of met micro-lines. Een ril of micro-lines breekt het grote vlakke oppervlak optisch en mechanisch op in kleinere stukken, wat de stijfheid van de plaat ten goede komt en de kans op resoneren enigszins vermindert. Voor de akoestische opbouw van het dak zelf, met dempende lagen onder de plaat, verwijzen wij u naar de technische uitleg bij klikfels.com. Daar leest u hoe de ondergrond en isolatie het geluid van regen en hagel dempen, want dat is een heel andere laag in het verhaal dan de plaat die wij hier behandelen.
De banenindeling van het vlak is in de eerste plaats een bestelvraagstuk, en die vraag speelt al voordat de eerste plaat op het dak ligt. Een dakvlak van, zeg, 7,20 meter breed deelt u niet zomaar op in banen van 475 mm werkende breedte: 7200 gedeeld door 475 komt niet precies uit, en dat betekent dat er een reststrook overblijft. De vraag is waar u die reststrook plaatst en hoe breed hij wordt, en dat bepaalt u bij het maken van de banenindeling, niet achteraf op de bouw.
Er zijn in de praktijk twee manieren om dat aan te pakken. De eerste is een symmetrische indeling: u begint in het midden van het vlak met een volle baan, of met twee gelijke halve stroken tegen elkaar aan, en werkt van het midden naar beide zijden toe. De reststrook valt dan aan beide randen even breed uit, wat op een gevel of een groot dakvlak rustig oogt. De tweede manier is indelen tegen één zijde aan: u begint bij een kant die in het zicht staat of bij een aansluiting die om een volle baan vraagt, en laat de rest van de maat naar de andere kant toe uitlopen in één restbaan. Dat is praktisch als er aan één kant een belangrijke aansluiting ligt, bijvoorbeeld tegen een opstand of, zoals wij uitleggen bij de aansluiting op de nok, tegen de nok van het dak.
De reststrook die dan overblijft, is meestal de smalste baan van het vlak. Als die te smal wordt, pakweg minder dan een paar decimeter, ziet dat er onrustig uit en is hij ook lastiger te verwerken: een heel smalle strook plaat is moeilijker recht te leggen en moeilijker netjes in de fels te krijgen. Vandaar dat wij u aanraden om bij het bepalen van de banenindeling niet alleen naar het totale aantal volle banen te kijken, maar ook naar de breedte van wat er overblijft, en zo nodig de indeling een klein beetje te verschuiven zodat de reststrook een werkbare maat krijgt. Dat is een rekenoefening die u vooraf doet, met de maat van het dakvlak en de werkende breedte van 475 mm als vaste gegevens, en niet iets wat u op de bouw improviseert.
Omdat wij de felsbanen op de millimeter afkorten, van 450 tot 8000 mm, kunt u de banenindeling vertalen naar een bestellijst met exacte lengtes per baan. Dat voorkomt dat er op de bouw nog gezaagd of geknipt moet worden om een baan passend te maken, iets waarover u meer leest bij het [zagen en knippen](/felsplaat/banenindeling/zagen-en-knippen) van de plaat. Hoe nauwkeuriger de banenindeling vooraf klopt, hoe minder er op de bouw hoeft te worden aangepast, en hoe minder reststukken er overblijven die u eigenlijk niet kunt gebruiken.
Dit is ook waar de indeling van het vlak en het geluid van regen elkaar weer raken: een dak dat is opgebouwd uit veel korte reststukken en oneven maten heeft vaak meer felsovergangen en meer lasnaden in de constructie eronder dan een dak met een doordachte indeling van hoofdzakelijk volle banen. Dat heeft geen dramatisch effect op het geluid, maar het past bij hetzelfde principe: een rustig, regelmatig ingedeeld vlak met felsen op een logische onderlinge afstand gedraagt zich voorspelbaarder bij regen en hagel dan een lappendeken van reststroken.
Voor de opbouw onder de plaat, waar het geluid van regen voor een belangrijk deel wordt bepaald door de dempende laag en de bevestiging, verwijzen wij u naar klikzink.com. Daar leest u hoe de klemmen onder de fels werken en hoe de ondergrond wordt opgebouwd, wat naast de banenindeling van het vlak zelf de andere helft van het verhaal is.
Als u een dakvlak of gevelvlak moet indelen, begin dan met de totale maat en de werkende breedte van 475 mm, en bepaal vooraf of u symmetrisch indeelt of tegen één zijde aan. Kies de kant met de belangrijkste aansluiting als vaste zijde, en controleer of de resterende strook breed genoeg is om prettig te verwerken. Geef die indeling door aan ons met de exacte lengtes per baan, dan korten wij de felsbanen op de millimeter af en levert u een vlak op dat regelmatig oogt en waarvan de opbouw onder de plaat, zoals uitgelegd op klikfels.com en klikzink.com, het geluid van regen en hagel verder kan dempen. Heeft u twijfel over een lastige maatvoering of een onregelmatig vlak, stuur ons de tekening: dat meedenken kost niets, en wij denken liever vooraf mee dan dat er op de bouw een reststrook overblijft die niemand had gepland.