Klikzink
Een spoedbestelling betekent meestal dat er weinig tijd is om na te denken over dingen die normaal vanzelf goed gaan. U bestelt de maat die op de tekening staat, de plaat komt binnen, en hij gaat de dag erna al op het dak. Dat kan met onze felsbanen, en dat doen wij ook regelmatig. Maar er is één eigenschap van het materiaal die juist bij haastwerk vaker over het hoofd wordt gezien dan bij een rustig gepland project: staal zet uit en krimpt met de temperatuur, en over een lange baan is dat geen te verwaarlozen grootheid.
Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink. Dat is voor wie zink kent eigenlijk goed nieuws: van de twee metalen die in de felstechniek gebruikelijk zijn, is staal het meest stabiele. Maar 'half zoveel' is niet 'niets'. Neem een baan van acht meter, de lengte die in de praktijk vaak voorkomt bij een doorlopend dakvlak. Tussen een koude winterdag en een hete zomerdag op het dak kan het temperatuurverschil van het plaatoppervlak zelf oplopen tot zestig, zeventig graden - de plaat wordt warmer dan de buitenlucht doordat hij in de zon ligt. Over die achtste meter en dat verschil loopt de lengteverandering op tot ergens rond de drie tot vier millimeter. Dat lijkt weinig, maar het is precies de marge die de klemmen en de aansluitdetails nodig hebben om die beweging op te vangen zonder dat er iets gaat trekken of knarsen.
Bij een normale bestelling is er tijd om de lengte van de banen af te stemmen op het dakvlak, de plaats van de dilataties te bepalen en de aansluitdetails al op tekening te laten meedenken door wie de plaat velt. Bij spoed wordt die volgorde soms omgedraaid: de maat wordt vastgesteld op basis van wat er nu snel geleverd kan worden, en de rest van het detail volgt later, op de bouw, onder tijdsdruk. Dat is precies het moment waarop de uitzetting van de plaat gaat meetellen, want een keuze die onder normale omstandigheden geen probleem is - bijvoorbeeld een baan iets langer maken dan gepland omdat dat toevallig een rest is die snel leverbaar is - kan bij een lange baan een detail opleveren dat niet genoeg ruimte overhoudt om te bewegen.
Het meest voorkomende voorbeeld uit de praktijk: een dakvlak dat oorspronkelijk in twee banen van vier meter was getekend, wordt bij een spoedbestelling in één stuk van acht meter besteld omdat dat toevallig sneller leverbaar bleek, of omdat er op de bouw haast is en niemand extra naden wil. Op zichzelf is dat geen probleem - wij korten de plaat op de millimeter af tussen 450 en 8000 millimeter, en een lange baan is prima te leveren en te leggen. Maar de aansluiting aan kop- en zijkant moet dan wel rekening houden met een grotere lengteverandering dan bij twee kortere banen. Wie dat detail overslaat omdat de tijd ontbreekt, loopt het risico dat de plaat na een paar maanden gaat werken op een plek waar dat niet de bedoeling was.
Een spoedbestelling komt vaak voort uit een dak dat al open ligt: een lekkage, een storm, een renovatie die uitloopt. In die situatie is de druk om snel dicht te zijn groot, en dat is begrijpelijk. Maar juist dan is het verstandig om niet de ene haast door de andere te vervangen. Een paar keuzes die tijd lijken te winnen, maar het probleem van de uitzetting alleen maar groter maken:
Banen aan elkaar laten aansluiten zonder rek-detail, in de gedachte dat het 'voor nu' genoeg is en het detail later wel wordt afgewerkt. In de praktijk wordt dat detail zelden meer aangepast zodra het dak dicht is, en dan zit de beweging vast op een plek waar hij niet kan.
Eén te lange baan bestellen om een naad te besparen, zonder na te gaan of het aansluitdetail aan beide koppen die extra lengteverandering kan opvangen. Dat is precies waar wij bij [de aansluiting op de nok](/felsplaat/spoed) om vragen als een bestelling met spoed bij ons binnenkomt: niet omdat het langzamer moet, maar omdat die vraag in tien seconden te beantwoorden is en achteraf een hersteltraject bespaart.
De plaat bij vorst toch vast leggen zonder rekening te houden met de temperatuur waarbij hij is gelegd, in de veronderstelling dat 'koud vouwbaar tot -15 graden' betekent dat temperatuur er verder niet toe doet. Dat klopt voor het vouwen van de plaat zelf, maar niet voor de ruimte die het detail nodig heeft om na het leggen nog te kunnen bewegen. Wat er verder speelt als u bij vorst moet werken, staat uitgewerkt op de pagina over [werken bij vorst](/felsplaat/spoed/bij-vorst).
Geen van deze keuzes is onherstelbaar, en geen ervan betekent dat een spoedbestelling niet kan. Het betekent alleen dat de vraag 'welke lengte bestel ik' bij spoed net zo goed even moet worden gesteld als bij een project met een normale planning - alleen dan in de tijd die er is, meestal een telefoongesprek in plaats van een overleg met tekeningen erbij.
Bij een spoedbestelling denken wij op dezelfde manier mee als bij een gewone bestelling, alleen sneller. Als u ons de lengte van het dakvlak en de plaats van de aansluitingen doorgeeft, rekenen wij mee of de gekozen baanlengte houdbaar is gezien de te verwachten lengteverandering, en stellen wij zo nodig voor om een baan te splitsen in plaats van hem in één stuk te bestellen. Dat meedenken op tekening kost niets, ook niet als de bestelling er dezelfde dag nog uit moet. Onze walsmachines maken het mogelijk om elke lengte tussen 450 en 8000 millimeter op de millimeter af te korten, dus een aangepaste maat is zelden een probleem voor de levertijd - het is vooral een kwestie van het even benoemen voordat de bestelling de deur uit is.
Een plaat van 0,55 millimeter dik, met een gewicht van ongeveer 5 kilo per vierkante meter, gedraagt zich in de praktijk voorspelbaar zolang de lengte en de detaillering bij elkaar passen. Dat is precies waarom deze eigenschap in een kennisbank over de plaat zelf hoort: het is geen kwestie van voorkeur of stijl, maar van een vaste materiaaleigenschap die meetelt zodra de baan lang genoeg wordt en de tijd om erover te overleggen kort genoeg is.
Als u een spoedbestelling voorbereidt, geef ons behalve de maat ook de lengte van het dakvlak en de plaats van de aansluitingen door, dan kijken wij binnen dezelfde dag mee of de gekozen baanlengte houdbaar is. Voor de rest van wat er bij een spoedbestelling meespeelt - van het afkorten op de bouw tot het werken bij vorst - vindt u de losse onderwerpen terug in dit deel van de kennisbank. Vragen over de bevestiging of de ondergrond horen bij klikzink.com, en vragen over dakhelling of de opbouw van het dak bij klikfels.com.