Klikzink
Een felsplaat gaat lang mee, maar niet vanzelf. Als wij vragen krijgen over tegenvallende levensduur, gaat het bijna nooit over de plaat zoals hij van de wals komt. Het gaat over wat er op de bouwplaats mee gebeurd is voordat hij op het dak of tegen de gevel lag. Die fout wordt meestal pas jaren later zichtbaar, als de roest al begonnen is, en dan is hij niet meer goedkoop te herstellen.
Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt, 275 gram zink per vierkante meter, aan beide zijden. Daaroverheen ligt een organische coating van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT, een biobased laag die de plaat zijn kleur en zijn glans geeft. Die twee lagen werken samen: de coating beschermt de zinklaag tegen slijtage en vervuiling, en de zinklaag beschermt het staal daaronder zolang hij intact is. Zolang beide lagen gesloten zijn, heeft weer en wind weinig vat op het materiaal. Het probleem ontstaat op het moment dat een van die lagen wordt doorbroken en er kaal staal bloot komt te liggen. Vanaf dat punt kan roest zich onder de coating verspreiden, ook op plekken die er van bovenaf nog ongeschonden uitzien.
De meest kwetsbare plek van iedere plaat is de snijkant. Als een felsbaan op maat wordt afgekort, met de millimeter, van 450 tot 8000 millimeter lengte, ligt op die snede het staal open. Dat is op zichzelf geen probleem: het is inherent aan het verwerken van plaatmateriaal en gebeurt bij elke leverancier. Het wordt pas een probleem als die rand niet goed wordt afgewerkt of jarenlang bloot aan het weer hangt zonder dat er verder naar gekeken wordt. Bij een dakrand die net niet ver genoeg doorloopt, of een eindstuk dat is drooggezet zonder afdichting, trekt vocht via die snede het materiaal in. Na een paar jaar zie je dan een bruine waas ontstaan die vanaf de rand het vlak in kruipt, terwijl de rest van de plaat nog vlekkeloos is.
De tweede grote boosdoener is mechanische beschadiging tijdens transport of montage. Een felsplaat weegt ongeveer 5 kilo per vierkante meter en is dun genoeg om koud te vouwen tot min 15 graden, wat hem prettig verwerkbaar maakt, maar diezelfde dunte maakt hem ook gevoelig voor een schop met een laddervoet, een vallende hamer, of een baan die over scherp gruis wordt gesleept bij het aandragen. Zo'n beschadiging is op het oog vaak niet meer dan een kras. Onder de coating is het een gat in de bescherming. Wij zien dat dit soort schade in de praktijk zelden gemeld wordt: de aannemer ziet een krasje, denkt dat het meevalt, en werkt door. Het gevolg is een roestpuntje dat pas na een winter of twee zichtbaar wordt, precies op de plek waar niemand meer op let omdat het dak al is oplevert.
Het vervelende aan beschadigde randen en krassen is dat de schade zelden blijft waar hij ontstaan is. Roest onder een coating verspreidt zich lateraal, dus ook onder het onbeschadigde deel van de laag. Een klein euvel dat tijdens de bouw in twee minuten te verhelpen was met een randafwerking of een dekkende reparatie, wordt na oplevering een zaak van het vervangen van een hele baan, met alle stelposten, steigerwerk en discussie over aansprakelijkheid die daarbij hoort. Wat het precies kost en wie daarvoor opdraait, hangt af van het bouwcontract en het moment van constateren; dat is een vraag die wij liever behandelen op de pagina's over [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/levensduur/wat-vraagt-de-opdrachtgever) en over [wat het kost](/felsplaat/levensduur/wat-kost-het). Hier is het genoeg om te weten dat de rekening voor een verwaarloosde rand of kras vrijwel altijd hoger uitvalt dan de moeite die het had gekost om hem meteen goed af te werken.
Naast randen en beschadigingen spelen er andere factoren mee die de levensduur beïnvloeden, zoals opstelplaats, milieuklasse en onderhoud, maar die zijn contextafhankelijk en per project verschillend; wij gaan daar dieper op in bij [de levensduur](/felsplaat/levensduur) in het algemeen. Ook de vraag hoelang een felsdak precies meegaat, is niet in één getal te vangen omdat dat van te veel factoren tegelijk afhangt; dat werken wij uit op de pagina over [hoelang het duurt](/felsplaat/levensduur/hoelang-duurt-het). Wat wij op deze pagina willen laten zien, is dat de plaat zelf, mits ongeschonden verwerkt, weinig reden geeft tot zorg. Het zijn de momenten van snijden, tillen, stapelen en aandragen op de bouw waar de meeste schade ontstaat, en die schade is meestal onzichtbaar tot het te laat is.
Op de bouwplaats betekent dit vooral: behandel een felsplaat als iets dat er kwetsbaar uitziet, ook als hij dat na montage niet meer lijkt. Leg banen niet rechtstreeks op puin of gruis, til ze in plaats van ze te slepen, en werk een snijkant altijd af in plaats van hem droog te laten liggen tot de volgende bouwfase. Dat is geen kwestie van overdreven voorzichtig doen, maar van het serieus nemen van wat er met de zinklaag en de coating gebeurt zodra ze doorbroken worden. Hoe u dat in de praktijk controleert voordat een dak wordt afgesloten, leest u op de pagina over [hoe je het controleert](/felsplaat/levensduur/controleren). Voor vragen over de bevestiging zelf, de klemmen onder de fels en de volgorde van werken op het dak, verwijzen wij u naar klikzink.com, waar dat onderdeel wordt behandeld.
Als u op dit moment een felsdak aan het voorbereiden of uitvoeren bent, is de belangrijkste stap simpel: laat geen snijkant of beschadiging onbehandeld liggen, ook niet als die klein lijkt. Neem contact met ons op als u twijfelt over een specifieke situatie op uw project; wij denken kosteloos mee op tekening en kunnen u ook, als dat helpt bij de beoordeling, monsters van het materiaal toesturen zodat u de coating en de zinklaag met eigen ogen kunt bekijken. Klikzink is gevestigd aan de Boylestraat 22 in Ede en werkt met eigen walsmachines, zodat wij platen op de millimeter afgekort kunnen leveren, precies zoals uw project ze nodig heeft.