Klikzink
Een felsplaat gaat lang mee, en op de meeste bouwplaatsen gaat dat ook gewoon goed. Maar er zijn momenten waarop wij, als u ons zou bellen, zouden zeggen: wacht hiermee, of doe het anders. Niet omdat de plaat zelf iets mankeert, maar omdat de omstandigheden op dat moment de levensduur aantasten voordat het dak of de gevel er zelfs maar op zit. Deze pagina gaat over die momenten: wanneer u een fels beter niet legt, niet buigt, of niet zo laat liggen als hij ligt.
De levensduur van een felsplaat hangt af van drie dingen die met elkaar samenhangen: de zinklaag onder de coating, de coating zelf, en wat er gebeurt op de plekken waar de plaat is opengesneden of beschadigd. Het vlak van de plaat is daarbij het minste probleem. Sendzimir verzinkt staal met 275 gram zink per vierkante meter aan beide zijden, afgedekt met 50 micrometer GreenCoat Pural BT, is op het vlak dik genoeg beschermd om decennia weerstand te bieden aan regen, vorst en zon. Waar het misgaat, gaat het meestal mis aan de rand.
Als u een felsbaan op maat laat leveren tot op de millimeter, is de rand recht van de wals en netjes afgewerkt. Zaagt of knipt u zelf op de bouw, dan ontstaat op die snijkant een streep waar het staal onbeschermd ligt: geen zink, geen coating, alleen de kern van het plaatstaal. Op het vlak van de plaat is dat nooit een probleem, maar op een snijkant die weken lang in de regen ligt voordat het dak dicht is, kan roestvorming beginnen voordat de plaat is bevestigd. Dat is precies zo'n moment waarop wij zeggen: leg de plaat niet neer en laat de rand liggen zoals hij is. Werk hem af, of beter nog: bestel de baan zo dat u helemaal niet hoeft te knippen. Hoe u dat doet, staat uitgebreider beschreven op de pagina over [de snijkant afwerken](/felsplaat/baanlengte-bepalen/snijkant-afwerken).
Een oppervlakkige schram in de coating, veroorzaakt door een vallend gereedschap of een steiger die tegen de plaat schuurt, is op zichzelf meestal geen reden om iets te vervangen. De zinklaag onder de coating offert zichzelf op: zink corrodeert bij een kleine beschadiging bij voorkeur boven het staal, niet het staal zelf. Dat mechanisme werkt alleen zolang de zinklaag intact is op de plek van de schade. Gaat de kras dwars door de zinklaag tot op het staal, dan valt die bescherming weg en corrodeert het staal net zo goed als op een onbehandelde snijkant. Het verschil tussen een kras die zich vanzelf herstelt en een kras die op termijn een gat wordt, ziet u niet altijd met het blote oog op de bouwplaats. Bij twijfel is uitstellen beter dan doorzetten: leg de plaat neer met de beschadigde kant naar boven zichtbaar, meld het, en laat iemand met verstand van de coating beoordelen of het om oppervlakkig gaat of niet.
Wij zien op bouwplaatsen ook geregeld dat platen na een regenbui met vuil water blijven liggen, opgestapeld met een lichte knik tussen de pakken, zodat er een wig water tussen twee platen blijft staan. Cementsluier van vers gestort beton is daarbij een aparte categorie: dat spat op de plaat, droogt op, en als het niet snel wordt afgespoeld, tast het de coating aan op een manier die u later terugziet als een dof, aangevreten vlak. Wat vuil en cementsluier precies doen met een plaat die u al besteld en aangeleverd heeft, leggen wij uit op de pagina over [vuil en cementsluier](/felsplaat/baanlengte-bepalen/vuil-en-cement). Zie het gebeuren op de bouwplaats terwijl er nog wordt gestort in de buurt, dan is dat een moment om de levering van platen uit te stellen tot het stortwerk klaar is, niet om ze er toch maar naast neer te leggen.
Deze felsplaten zijn koud vouwbaar tot -15 graden, en dat is voor de meeste winterse bouwplaatsen ruim voldoende. Maar bij temperaturen daaromheen wordt staal minder soepel, en een fels die met kracht wordt dichtgezet op een bros geworden plaat kan op de vouw haarscheurtjes krijgen die niet meteen zichtbaar zijn. Bij die scheurtjes is het weer dezelfde vraag: is de coating nog dicht, of ligt daar een microscopisch gaatje waar vocht straks een weg naar binnen vindt? Op een dag waarop het kwik onder de -15 graden zakt of daar dicht tegenaan zit, is het geen halsstarrigheid maar gewoon verstand om het felsen een dag uit te stellen. Een paar uur wachten op een warmere periode van de dag, of het werk verplaatsen naar een verwarmde ruimte, kost minder dan een baan die op de vouw is beschadigd.
Staal zet ook uit en krimp mee met temperatuur, ongeveer half zoveel als zink dat doet. Bij lange banen die op een hete dag worden gelegd en 's nachts flink afkoelen, ontstaat spanning op de bevestiging. Dat is vooral een zaak van de klemconstructie en niet van de plaat zelf, en daarom behandelen wij dat verder niet hier: dat leest u op klikzink.com, waar de bevestiging en de volgorde op de bouw aan de orde komen. Wat wij op deze pagina wel benoemen: als u merkt dat een baan bij het leggen al onder duidelijke spanning staat door temperatuurverschil, is dat een teken om te wachten tot de plaat en de ondergrond dichter bij elkaar in temperatuur liggen, niet om hem met geweld vast te klikken.
U hoeft niet elke plaat te laten keuren voordat u hem legt, maar een paar vragen kunt u zichzelf op de bouwplaats altijd stellen. Is de snijkant afgewerkt of ligt er blank staal in de regen? Is een kras oppervlakkig of voelt hij aan als een groefje tot op het metaal? Heeft de plaat cementsluier of ander chemisch vuil op het oppervlak gehad, en is dat binnen een dag afgespoeld of heeft het uren zitten intrekken? Ligt de temperatuur ruim boven de -15 graden waarbij koud vouwen nog probleemloos gaat, of scheelt het maar een paar graden? Bij twijfel over één van deze vragen is uitstellen de veiligere keuze, en dat kost u minder tijd dan het lijkt: een dag wachten op droger weer of een paar platen opnieuw laten walsen is goedkoper dan een dak dat over tien jaar op de randen begint te roesten.
Wilt u weten hoe u een felsbaan zo bestelt dat u op de bouw niet meer hoeft te knippen, dan begint u bij het bepalen van de juiste lengte. Twijfelt u over een specifieke situatie op uw bouwplaats, dan denken wij daarover mee, zonder kosten en op basis van uw tekening, en sturen wij desgewenst monsters van de drie kleuren mee zodat u ook meteen kunt zien hoe de coating aanvoelt en waar de grens van een oppervlakkige beschadiging ligt.