Klikzink
Acht meter is de langste baan die wij op de wals afleveren. Wilt u een dakvlak of gevelvlak overbruggen dat langer is, dan komt daar altijd een moment in het vlak waar twee stukken plaat elkaar ontmoeten: een dwarsnaad of een overlap. Op dat punt ontstaat een snijkant, en die snijkant is een ander soort rand dan de fels aan de zijkant van de baan. Deze pagina gaat over die snijkant: wat er met de zinklaag gebeurt als u de plaat op maat afkort of doorknipt, wat er met de spanen gebeurt die daarbij vrijkomen, en welke keuze u maakt zodra u boven de acht meter uitkomt.
Een felsbaan komt van de wals af met een zinklaag rondom, Sendzimir verzinkt aan beide zijden met 275 gram per vierkante meter, en daarover de organische coating. Die opbouw beschermt de plaat overal waar hij intact is. Zodra u een baan doorknipt, afkort op maat, of ter plekke een dwarsnaad zaagt, ontstaat een kale rand: de zinklaag is daar onderbroken en het staal ligt open. Bij de langsranden van de baan speelt dat niet, want die worden bij ons machinaal geknipt en vallen in de fels, waar ze niet blootliggen aan weer en wind. Bij een snijkant in het vlak, dwars op de baan, ligt de kale rand wél in het zicht en in de waterloop, en dat is precies waarom acht meter meer is dan een cijfer op de bestelbon.
Of een kale snijkant een probleem is, hangt af van waar hij komt te liggen. Een snijkant die verticaal in een gevel zit, aan de bovenkant van een raamdorpel bijvoorbeeld, staat niet in een waterstroom en droogt snel op na regen. Daar is de kale rand vooral een kwestie van netjes afwerken: even nalopen met een geschikte kwast of stift zodat er geen kale plek in het zicht blijft. Een snijkant die dwars over een dakvlak loopt en dus in de waterloop ligt, is een ander verhaal. Daar staat de rand bij elke regenbui in contact met stromend water, en dat is de plek waar een onbehandelde rand het eerst iets laat zien. Niet meteen, en niet dramatisch, maar het is de reden dat wij aanraden een dwarsnaad altijd even af te werken en, waar mogelijk, de rand mee te laten lopen met de felsrichting zodat water er vanaf loopt in plaats van ertegenaan.
Daarbij is het goed te weten dat een klein beetje kale rand zich anders gedraagt dan een grote onbeschermde plek. Zink dat naast een kale rand ligt, geeft aan die rand een stukje bescherming mee: dat heet kathodische werking, en het is de reden dat een nette, dunne snijkant zich in de praktijk lang goed houdt, terwijl een brede beschadigde zone dat niet doet. Voor krassen en andere beschadigingen die verder van de rand af liggen, geldt een ander verhaal met een andere maat, en dat behandelen wij op [krassen en beschadigingen op een baan van meer dan acht meter](/felsplaat/langer-dan-acht-meter/krassen). Hier gaat het puur om de rand die ontstaat door het knippen of zagen zelf.
Bij het knippen en vooral bij het zagen van staal komen kleine metaalspanen vrij, en die spanen zijn heet en scherp genoeg om op het vlak van de plaat een roestvlekje te veroorzaken als ze erop blijven liggen. Dat heeft niets te maken met de kwaliteit van de plaat zelf: het is een spaan van ongelegeerd staal die op een verzinkte, gecoate ondergrond ligt, en die twee combineren niet goed als er vocht bijkomt. Op een baan van vier of vijf meter ziet u dat al snel, want u loopt het vlak in één keer af. Op een baan die net onder de acht meter blijft, of op een dakvlak waar u met een dwarsnaad werkt, is het vlak groter en de kans dat er ergens een spaan achterblijft dus ook groter. Veeg of blaas het vlak daarom na het zagen of knippen altijd schoon, ook op plekken die u niet meteen in het zicht heeft, zoals net onder de overlap van een dwarsnaad. Een bezem of een zachte borstel is voor dit werk voldoende; een staalborstel juist niet, want die laat zelf weer metaaldeeltjes achter.
Zodra het te overbruggen vlak langer is dan acht meter, kiest u tussen twee manieren om twee banen op elkaar te laten aansluiten. De eerste is een overlap, waarbij de onderliggende baan een stuk onder de bovenliggende baan doorschuift, zodat water over de naad heen loopt zonder de kale snijkant te raken. De tweede is een opgezette dwarsnaad, een liggende fels die de twee einden met elkaar verbindt en die net als de fels aan de zijkant haaks opstaat. Welke van de twee u kiest, raakt niet alleen de waterloop maar ook het beeld van het vlak: een overlap is vlakker en minder zichtbaar vanaf de grond, een opgezette naad geeft een duidelijke, rechte lijn dwars over het dak of de gevel. Omdat dat beeld nauw samenhangt met de kleur en de glans van de plaat, gaan wij daar hier niet verder op in; dat licht wij toe op zinklook.com. Ook de plek waar die naad valt ten opzichte van de dakhelling en de opbouw eronder is iets waar wij hier niet op ingaan, maar wat wij wel behandelen op klikfels.com.
Wat voor de snijkant zelf vaststaat, is dit: bij een overlap ligt de kale rand van de onderste baan verscholen onder de bovenste plaat en heeft hij nauwelijks last van staand water. Bij een opgezette dwarsnaad blijft de kale rand aan de binnenzijde van de fels zitten, net als bij de langsfels, en is hij dus ook daar beschermd tegen direct contact met regenwater. In beide gevallen is het verstandig om, voordat u de naad dichtzet, de snijkant nog even te controleren op spanen en de rand droog en schoon te houden tot de verbinding gemaakt is. Vocht dat tussen twee platen blijft staan voordat de naad dicht is, trekt daar juist sneller in dan op een vlak dat vrij kan opdrogen, zoals ook naar voren komt bij [wat condens aan de achterzijde betekent voor de plaat](/felsplaat/langer-dan-acht-meter/condens-achterzijde).
Op de bouw betekent dit voor de snijkant vooral: knip en zaag met droog, schoon gereedschap, veeg het vlak direct na het zagen schoon van spanen, en werk een kale rand die in de waterloop komt te liggen af voordat u verder gaat met de volgende baan. Bij het bestellen betekent het dat u vooraf al kunt bepalen waar in het vlak een dwarsnaad of overlap het beste past, zodat de snijkant op een plek valt die weinig water te verduren krijgt en goed bereikbaar is om af te werken. Geeft u ons de maten en de vorm van het vlak, dan denken wij daarin kosteloos mee en kijken we mee op tekening waar de naad het handigst valt.
Wilt u een voorbeeld van hoe een dwarsnaad of overlap in de praktijk uitpakt, of wilt u de maten van uw project laten doorrekenen zodat de snijkant op de juiste plek terechtkomt? Neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede, of stuur uw tekening mee zodat wij u kunnen adviseren over de indeling van het vlak.