Klikzink
Felsplaat komt op maat gewalst aan, maar op de bouwplaats moet er vrijwel altijd nog iets af. Een baan die net te lang is voor de gevel, een uitsparing rond een doorvoer, een hoek die anders ligt dan op tekening voorzien. Dat werk gebeurt op het moment dat de vrachtwagen net gelost is en de banen nog op de bok of op de grond liggen. Welk gereedschap u dan pakt, bepaalt niet alleen hoe recht de snede wordt, maar ook hoe lang de rand meegaat voordat hij begint te roesten.
Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer. Die coating zit aan boven- en onderzijde van de plaat, maar niet op de snijkant zelf: daar ligt het staal met de zinklaag bloot zodra u knipt of zaagt. Zolang die rand recht en koud gesneden is, beschermt de zinklaag hem prima; zink offert zichzelf op aan het staal eronder, ook aan een kale rand. Maar warmte verandert dat. Warmte brandt de zinklaag lokaal weg of laat hem verkleuren, en dan roest precies dat stukje rand eerder dan de rest van de plaat. Dat is de reden dat wij bij elke vraag over verwerking op de bouw beginnen bij de temperatuur van het gereedschap, niet bij de vorm van de snede.
Een elektrische plaatschaar of een handknipschaar knipt koud en snel, en is op de bouwplaats vaak het eerste gereedschap dat uit de bus komt. Voor een rechte afkorting op lengte werkt dat uitstekend: de snede is koud, de rand blijft scherp begrensd en de zinklaag blijft intact tot vlak bij de snijlijn. Waar u mee moet oppassen is de fels zelf. Bij 35 mm hoogte is de fels stugger dan het vlakke deel van de plaat, en een schaar die daar met kracht doorheen moet, drukt de rand aan de binnenzijde soms enigszins in plaats van hem zuiver af te knippen. Dat geeft geen probleem voor de sterkte, maar wel een minder mooie kant die u bij zichtwerk op ooghoogte liever vermijdt. Voor een baan die u alleen in de lengte inkort, ver van de fels, is knippen de snelste en koudste methode die er is.
Een nibbelmachine werkt met een klein, snel op- en neergaand mesje dat hapje voor hapje materiaal wegneemt. Dat maakt hem geschikt voor gebogen lijnen en uitsparingen rond een doorvoer of een hoekverdraaiing, iets wat met een schaar of zaag lastig recht te krijgen is. De snede blijft koud, dus ook hier blijft de zinklaag intact tot aan de rand. Het nadeel is de kwaliteit van de rand zelf: nibbelen laat een licht getande, golvende kant achter in plaats van een strak rechte lijn. Voor een uitsparing die toch wordt afgedekt of aangesloten, is dat geen bezwaar. Voor een zichtbare rand aan de onderzijde van een gevelbaan is een schaar of een fijne zaagsnede vaak het overwegen waard.
Bij een enkele losse plaat is een schaar meestal voldoende, maar zodra u door een gestapeld pakket banen zaagt, of een lange rechte snede in één keer wilt maken, komt een cirkelzaag met fijne, hardmetalen tanden in beeld. Het aantal tanden en de zaagsnelheid bepalen hier alles. Een zaagblad met veel fijne tanden en een lage voedingssnelheid snijdt het staal weg zonder het merkbaar op te warmen; een grof blad dat te snel door de plaat gaat, genereert wrijvingswarmte die de zinklaag langs de snede kan aantasten. Herkenbaar is dat aan een blauwzwarte verkleuring direct langs de snijrand: dat is een teken dat de coating en de zinklaag daar te heet zijn geworden, en precies daar zal de plaat het eerst beginnen te roesten. Gebruik dus altijd een blad dat specifiek bedoeld is voor dunwandig staal, en laat de zaag het werk doen in plaats van hem met kracht door de plaat te duwen. Wat u vervolgens met een gezaagde of geknipte rand doet, bijvoorbeeld of hij nog wordt afgewerkt met een randprofiel, leggen wij uit bij [de snijkant afwerken](/felsplaat/transport-en-lossen/snijkant-afwerken).
Banen tot acht meter lengte komen op een lange wagen aan, vaak op houten steunbokken die over de hele lengte van de plaat zijn verdeeld. Dat is geen toeval: felsplaat van 0,55 mm buigt bij zijn eigen gewicht al door als de ondersteuning te ver uit elkaar staat, en een knik die er bij het lossen in komt, krijgt u er niet meer recht uit. Zorg dus dat er op de bouwplaats voldoende steunpunten klaarstaan voordat de kraan of de heftruck de banen van de wagen tilt, met tussenafstanden die de volle lengte van de plaat ondersteunen en niet alleen de uiteinden. Pas als de banen stabiel liggen, heeft het zin om het zaag- of knipgereedschap erbij te pakken: een plaat die nog doorbuigt tijdens het zagen, geeft nooit een rechte snede, ongeacht welk gereedschap u gebruikt. Hoe u de banen vervolgens optilt en naar hun plek draagt zonder ze te knikken, leest u bij [de plaat tillen en dragen](/felsplaat/transport-en-lossen/tillen); de opstelling van de wagen zelf en het lossen in de juiste volgorde staan beschreven op onze pagina over transport en lossen.
Na elke koude bewerking, of het nu knippen, nibbelen of zagen is, blijft er metaalgruis en -stof achter op de plaat. Dat gruis is klein, warm van de bewerking en magnetisch: het trekt naar de dichtstbijzijnde metalen ondergrond, en dat is vaak de felsplaat zelf. Blijft dat gruis liggen, dan roest het ter plekke vast aan de coating en ontstaan er kleine roestvlekjes die niets met de kwaliteit van de plaat te maken hebben, maar wel met wat er na het zagen is blijven liggen. Veeg de plaat dus af of blaas hem schoon voordat u hem verder verwerkt. Voor de coating zelf, de kleur en hoe een gezaagde rand later oogt op de gevel, verwijzen wij u naar zinklook.com; voor de klemmen waarmee de plaat wordt bevestigd en de volgorde waarin u legt, kijkt u op klikzink.com.
Wij denken op de tekentafel al mee over waar u straks moet knippen, nibbelen of zagen: als u ons de maatvoering en de vorm van de gevel of het dak stuurt, kijken wij mee of banen tot acht meter passend zijn te leveren en waar een naad of uitsparing het handigst valt. Dat meedenken kost niets. Neem contact op via Boylestraat 22 in Ede, of vraag meteen een van de kleurmonsters aan om naast uw eigen materiaal te leggen.