Klikzink
Als het dak openligt en de bestelling er over een paar uur ligt, wordt er op de bouw vaak gegrepen naar wat voorhanden is: een haakse slijper met een doorslijpschijf, omdat die snel gaat en iedereen er een in de bus heeft liggen. Voor onze felsbanen is dat de slechtste keuze die u kunt maken, juist omdat de tijdsdruk van een spoedklus die verleiding groot maakt. We zetten daarom op een rij welk gereedschap wel geschikt is, wat elke methode met de snijrand doet, en waarom die rand op een dak van vijftien jaar oud nog steeds meetelt.
Onze platen zijn Sendzimir verzinkt, met een zinklaag van 275 gram per vierkante meter aan beide zijden, en daaroverheen een coating van 50 micrometer. Die opbouw beschermt het plaatstaal tegen roest, maar alleen waar hij intact is. Op een gezaagde of geknipte rand ligt het staal even bloot, dat is onvermijdelijk. De vraag is niet of die rand kwetsbaarder is dan het vlak, want dat is hij altijd, maar hoeveel schade de snijmethode er extra aan toevoegt voordat het staal daar zelf weer een beschermende laag opbouwt. Een schone snede met weinig hitte laat een smalle kwetsbare rand achter. Een snede met veel hitte of met rondvliegende deeltjes verbrandt de coating verder terug dan nodig, en dan roest die rand eerder en zichtbaarder door dan de rest van de plaat.
Een doorslijpschijf werkt met snelheid en wrijving, en dat produceert hitte en vonken. Die hitte brandt de coating rond de snede weg, verder dan het kale staal dat toch al bloot komt te liggen. Vervolgens landen de gloeiende deeltjes van de schijf zelf, en dat is het echte probleem: die deeltjes zijn van staal, ze branden in het oppervlak van de rest van de plaat, en op de plek waar ze landen ontstaat een piepklein roestpuntje. Niet op de snijrand, maar overal waar de vonken neerkomen: op het vlak van de plaat, op naburige platen, soms op platen die al liggen. Wij zien deze puntroest terugkomen bij vrijwel elke spoedklus waar geslepen is, meestal pas na een paar weken als het eerste regenwater erover gelopen heeft. Op dat moment is de aannemer allang weg en is het te laat om nog iets aan de oorzaak te doen.
Voor het afkorten op lengte, dus haaks over de volle breedte van de baan, is een fijne cirkelzaag met een zaagblad voor dunne plaatmetalen de beste keuze. Het blad snijdt in plaats van te slijpen, er komt nauwelijks hitte bij vrij, en er ontstaan geen rondvliegende gloeiende deeltjes. Hoe u die zaagsnede vervolgens afwerkt, met een braam die weg moet en eventueel een likje coating, leggen we uit bij [de snijkant afwerken](/felsplaat/spoed/snijkant-afwerken). Voor een rechte snede in de lengterichting, evenwijdig aan de fels, is een knipschaar of een elektrische plaatschaar geschikt. Ook dat is een knippende beweging zonder hitte. Voor gebogen lijnen of uitsparingen, bijvoorbeeld rond een doorvoer, is een nibbelmachine het aangewezen gereedschap: die knipt in kleine hapjes en volgt daarbij elke bocht, weer zonder hitte en zonder vonken.
Onze platen zijn 0,55 mm dik staal, dat is dun genoeg om met handgereedschap te knippen maar ook dun genoeg om te vervormen als u het verkeerd aanpakt. Een botte schaar of een knipbeweging met te weinig steun onder de plaat drukt de rand een beetje om in plaats van hem recht door te knippen, en dat is vooral vervelend bij een felsrand die straks in de klem moet vallen: een omgebogen rand sluit niet goed aan. Een nibbelmachine heeft dat probleem niet omdat hij in kleine stukjes materiaal wegneemt zonder de rand als geheel te vervormen, maar hij laat wel een kartelrand achter die bij een zichtbare rand minder netjes oogt dan een rechte zaagsnede. Voor het felsprofiel zelf, de haaks opstaande rand van 35 mm, geldt dat u die met geen van deze gereedschappen doorsnijdt als het niet hoeft: zodra de fels beschadigd is, is de aansluiting daar niet meer te vertrouwen.
Bij een spoedklus ligt er vaak al een deel van het dak open, en dan is de druk om snel klaar te zijn het grootst. Dat is precies het moment waarop een verkeerde keuze het meest kost. Een middag zoeken naar een plaatschaar terwijl de slijptol al in de auto ligt, voelt als tijdverlies, maar de puntroest die de slijptol achterlaat kost u een terugkomst binnen het jaar, en dat kost meer tijd dan de middag die u nu meent te besparen. Werk daarom, ook onder tijdsdruk, met het gereedschap dat bij het materiaal past, en niet met wat toevallig binnen handbereik ligt. Heeft u voor een spoedklus geen geschikte schaar of nibbelmachine op de bouw, neem dan contact met ons op: wij denken mee over wat er die dag nog haalbaar is, ook als de planning al krap staat.
Zagen en knippen is niet de enige plek waar tijdsdruk tot verkeerde keuzes leidt. Hoe u de platen op de bouw zelf verder afkort, inclusief de maatvoering die daarbij hoort, staat beschreven bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/spoed/afkorten-op-de-bouw). Ook het boren van gaten, bijvoorbeeld voor een doorvoer, vraagt om ander gereedschap dan wat er in de gereedschapskist ligt voor hout of beton; dat behandelen we apart. Wat in ieder geval telt: elke bewerking die hitte of rondvliegend metaal met zich meebrengt, is voor deze platen de verkeerde bewerking, hoe kort de tijd ook is.
Na het zagen of knippen is het verstandig om de rand even te bekijken voordat u verdergaat met leggen. Een rechte, koude snede zonder braam en zonder blauwe verkleuring van de coating is goed. Zwarte of blauwe verkleuring rond de snede wijst op hitte, en dat betekent dat de coating daar verder is aangetast dan de snede zelf laat zien. Vonkresten op het vlak van de plaat, kleine zwarte puntjes die er niet hoorden te zijn, zijn een teken dat er ergens in de buurt geslepen is, ook als u dat zelf niet gedaan heeft; op een bouwplaats met meerdere partijen gebeurt dat vaker dan u zou denken. Veeg die punten niet zomaar weg maar behandel ze, anders komt de roest daar toch.
Gebruik bij het afkorten van onze felsbanen een fijne plaatzaag voor rechte, haakse sneden, een knipschaar of plaatschaar voor sneden in de lengte, en een nibbelmachine voor bochten en uitsparingen. Laat de slijptol in de auto liggen, ook als de klok tegen u tikt. Heeft u voor een lopende spoedbestelling twijfel over het juiste gereedschap of over wat er op de dag zelf nog haalbaar is, neem dan contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede: wij denken kosteloos mee op basis van uw tekening en de situatie op de bouw.