Klikzink
Wie ons deze vraag stelt, bedoelt eigenlijk twee dingen tegelijk: hoelang gaat het vlak mee, en hoelang gaat een rand mee. Dat zijn twee heel verschillende antwoorden, en het verschil daartussen is precies waar de tijd in gaat zitten.
De felsbanen die wij leveren zijn van Sendzimir verzinkt staal, 275 gram zink per vierkante meter aan beide zijden, met daarover een organische coating van 50 micrometer. Die opbouw is niet toevallig zo dik. De zinklaag is de eerste barrière en offert zichzelf op zodra het staal eronder bloot komt te liggen; de coating erboven houdt vocht en zuurstof weg zodat het zink niet hoeft te werken. Zolang beide lagen intact zijn, op het vlak van de plaat, gebeurt er in de praktijk decennialang niets zichtbaars. Dat is ook precies waarom fabrikanten hier wel garantietermijnen op durven te noemen voor het vlak, en waarom wij dat op deze pagina niet doen: wat er met het vlak gebeurt is hier geen vraag, wat er met een snijkant gebeurt wel.
Waar het namelijk wél kan beginnen, is op elke plek waar die twee lagen zijn onderbroken. Denk aan het zaagvlak van een op maat gezaagde plaat, een gat waar per ongeluk doorheen geboord is, een kras van een gereedschapskist die over de plaat is gesleept, of een deuk waar de coating is gescheurd zonder dat het staal zelf is doorgedrongen. Op zo'n plek ligt kaal staal, of ligt de zinklaag zonder de beschermende coating erboven, en daar begint het proces dat uiteindelijk roest wordt. Hoelang dat duurt hangt af van hoeveel staal er precies bloot ligt, hoe vochtig en zout de omgeving is, en of het water er kan blijven staan of gewoon wegloopt. Een schaafwond op een dak boven een drukke kustweg gedraagt zich anders dan diezelfde schaafwond op een schuur midden in het land.
Een aannemer die bij ons belt met een concrete situatie, is meestal iemand die na montage een oppervlakkige kras heeft gevonden op een paar platen, of die een rand ziet waar bij het felsen de coating iets is meegetrokken. In dat soort gevallen zien we zelden binnen het eerste jaar iets gebeuren; de zinklaag vangt het meeste op, mits die zelf niet is doorbroken. Pas als het gaat om een gat, een diepe kras die tot in het staal gaat, of een rand die nooit is nabehandeld, kan het proces binnen enkele seizoenen zichtbaar worden, met name daar waar het water blijft liggen in plaats van afloopt. Dat is meteen de reden waarom wij op deze pagina niet met een getal komen: het antwoord hangt niet af van het materiaal zelf, dat is overal hetzelfde, maar van wat er met een individuele plaat op een individuele bouwplaats is gebeurd.
Als we een felsbaan op maat zagen, van 450 tot 8000 millimeter, ontstaat er onvermijdelijk een rand waar het staal open ligt. Dat geldt voor elke plaat, van elke leverancier, in elke dikte; het is geen gebrek aan ons product maar een gevolg van het zagen zelf. Bij 0,55 millimeter plaatdikte is die rand smal, maar hij is er wel. Zolang die rand wegloopt onder de fels, of wordt afgedekt door een volgende plaat of een profiel, ligt hij droog en gebeurt er weinig. Zodra zo'n rand open en bloot in het weer ligt, met regen die er dagenlang tegenaan kan slaan, is dat de plek waar wij het eerst iets verwachten.
Hetzelfde geldt voor een gat dat op de bouw wordt gemaakt, bijvoorbeeld voor een doorvoer. Ook daar ligt de rand van het gat open. Wij werken zelf blind, met klemmen onder de fels en zonder zichtbare schroeven door het vlak, juist om dat soort doorboringen zoveel mogelijk te vermijden; hoe die bevestiging precies werkt leggen we uit op klikzink.com. Maar een doorvoer voor een afvoerpijp of een lichtkoepel is soms onvermijdelijk, en dan is de afwerking van die rand belangrijker dan het middenvlak van de plaat ooit zal worden.
Onze platen komen sendzimir verzinkt van de wals, wat betekent dat de zinklaag er al op zit voordat er iets gebeurt op de bouw, ook op de snijkant zelf, zij het dunner dan op het vlak. Dat is een reden waarom een verse zaagsnede er meestal niet meteen verontrustend uitziet: er zit nog iets van bescherming op, alleen niet de volle 50 micrometer coating. Bij het op maat zagen op onze eigen walsmachines proberen we daarom de snijverliezen te beperken en leveren we zoveel mogelijk exact op de gevraagde lengte, zodat er op de bouw zelf minder gezaagd hoeft te worden dan wanneer u van een standaardmaat af zou moeten korten.
De drie uitvoeringen van het vlak, vlak, met verstijvingsril of met micro-lines, maken voor dit verhaal geen verschil: die profilering zit in het midden van de baan en heeft niets te maken met wat er bij de rand gebeurt. Ook de keuze uit de drie matte kleuren is hier niet aan de orde; wat een kleur met de uitstraling van het dak doet, staat op zinklook.com. Wat wel meespeelt, is dat de coating een organische laag is die enige flexibiliteit heeft: de plaat is koud vouwbaar tot -15 graden, wat betekent dat felsen en lichte vervormingen op de bouw normaal gesproken geen scheurtjes in de coating veroorzaken. Een misser met een hamer of een gereedschapskist die over de plaat wordt gesleept, is een andere zaak, en dat is precies het soort schade waar wij het hier over hebben.
Voor wie vandaag een baan felsplaten in handen heeft, komt het antwoord op deze vraag in de praktijk neer op twee gewoontes. De eerste is: zaagsneden en gaten die in het zicht blijven, niet zomaar laten liggen maar wegwerken onder een volgende plaat, een profiel of een felsverbinding, precies zoals de volgorde op de bouw dat ook al voorschrijft. De tweede is: platen tijdens opslag en transport niet laten schuren, want een lange kras door de coating heen is in feite dezelfde open plek als een snijkant, alleen midden op het vlak in plaats van aan de rand.
Hoelang het daadwerkelijk duurt voordat zo'n beschadigde plek zichtbaar gaat roesten, kunnen wij op deze pagina niet in weken of jaren vastleggen, want dat hangt af van de plek op het gebouw, de regio, en of er water blijft staan. Wat we wel kunnen zeggen is dat dit bijna altijd om een lokale beschadiging gaat en zelden om het materiaal zelf; het vlak van de plaat, onbeschadigd, is het laatste waar we ons zorgen over maken.
Wilt u weten wat er praktisch misgaat als een rand of een kras niet wordt afgedekt, dan leest u dat verder zoals wij uitleggen bij [wat er misgaat](/felsplaat/roest/wat-gaat-er-mis). Speelt de vraag mee wat dit betekent voor een garantieclaim, dan vindt u dat terug zoals we toelichten bij [wat het voor de garantie betekent](/felsplaat/roest/garantie). Heeft u een concrete plaat, een concrete rand of een concreet gat waar u twijfelt of het risico loopt, stuur ons dan een foto en de maatvoering; we denken kosteloos mee, ook als het om een enkele plaat op een lopende bouw gaat, en we sturen desgewenst een monster van de coating mee zodat u ziet hoe die aanvoelt en waar hij tegen kan.