Klikzink
Een felsplaat die de fabriek verlaat, is aan beide zijden verzinkt met 275 gram zink per vierkante meter en daarover heen voorzien van een organische coating van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT. Die twee lagen samen zijn de reden dat een goed verwerkte plaat jarenlang niet roest. Maar "goed verwerkt" is precies het punt: de plaat controleren op roest en corrosie is voor het grootste deel controleren of de verwerking geen schade heeft toegebracht aan die twee lagen. Het materiaal zelf gaat namelijk bijna nooit spontaan roesten. Vrijwel alle corrosie die wij op felsdaken en -gevels tegenkomen, begint op een plek waar iemand iets heeft gedaan: gesneden, geboord, geschuurd, of gewoon te hard met gereedschap over het vlak gegleden.
Als u een felsbaan op maat afkort, of op de bouwplaats nog een strook bijsnijdt, ontstaat op die snijkant onvermijdelijk een randje waar het kernstaal bloot ligt. De coating en de zinklaag lopen daar dood; ze bedekken de bovenkant en de onderkant van de plaat, maar niet het staal dat u net heeft doorgesneden. Dat is normaal en geen productiefout. Bij deze plaatdikte van 0,55 mm is die blootgestelde rand smaller dan een millimeter, en het omringende zink beschermt de rand voor een groot deel galvanisch: het zink offert zichzelf op voordat het staal zelf gaat roesten. Dat noemen wij kathodische bescherming, en het is de reden dat een schone, rechte snijkant op een verticale gevel of een dak met voldoende afschot in de praktijk weinig problemen geeft.
Het wordt anders zodra die snijkant blijft liggen in vocht dat niet wegkomt: in een hoek, onder een overlap die net niet goed aansluit, of in een kim waar bladafval zich verzamelt. Daar kan de galvanische bescherming het na jaren begeven, en ziet u een dun, oranjebruin lijntje ontstaan precies op de rand. Dat lijntje is het eerste teken, en het is ook het moment waarop ingrijpen nog zin heeft. Een verfstift met zink, of in ernstiger gevallen een randafdichting, houdt het daar. Wacht u te lang, dan trekt de roest onder de coating door en verliest u meer plaat dan alleen die paar millimeter rand.
Naast de snijkant is de tweede plek waar het misgaat een beschadiging die tijdens transport, opslag of montage is ontstaan: een kras van een vorkheftruck, een deuk van een vallend gereedschap, een schaafplek van een steiger die tegen de plaat heeft gestaan. Op zo'n plek is de coating lokaal doorbroken, en vaak ook de zinklaag daaronder. Controleren op corrosie betekent dus in de praktijk: na het lossen, en nog eens na de montage, met een goed licht over het vlak kijken naar plekken waar de mat oppervlak plotseling glimt, of waar u een lichte kleurverandering ziet. Een gladde, doffe deuk zonder kleurverandering is meestal alleen esthetisch een probleem, en dat behandelen wij niet hier maar op zinklook.com. Een plek met een grijzige of bruinige verkleuring is een teken dat de coating stuk is en dat er actie nodig is.
Het beste moment om dat te controleren is voordat de platen worden opgeslagen, en nog een keer direct na het aanbrengen, terwijl de steiger er nog staat en u makkelijk bij elke vierkante meter kunt. Wachten tot de eerste onderhoudsronde na een paar jaar is te laat om nog goedkoop bij te werken: dan is de steiger weg en moet die er voor een klein plekje opnieuw komen. Wat er gebeurt als u dat moment mist, en hoe corrosie zich dan ontwikkelt, leest u uitgebreider op de pagina over [wat er misgaat](/felsplaat/roest/wat-gaat-er-mis).
Bij het vlak van de plaat zelf, dus los van de snijkanten en eventuele beschadigingen, is de controle eenvoudiger: als de coating intact is, is er niets te controleren. Sendzimir verzinkt staal onder een gesloten laag Pural BT corrodeert niet vlaktedekkend, wat de uitvoering van het vlak ook is, of dat nu de gladde variant is, de uitvoering met verstijvingsril, of die met micro-lines. De structuur van het vlak heeft geen invloed op de weerstand tegen roest; dat is een keuze voor het aanzien, niet voor de bescherming. Waar het vlak wél om aandacht vraagt is bij opslag: platen die nat tegen elkaar liggen opgestapeld, zonder ventilatie tussen de banen, kunnen wittige zinkoxidevlekken krijgen. Dat is geen roest en tast de plaat niet aan, maar het is vaak de eerste vraag die een opdrachtgever stelt als hij een pallet ziet die een nacht in de regen heeft gestaan. Hoe u dat uitlegt, en wat een opdrachtgever daarover precies wil weten, staat op de pagina over [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/roest/wat-vraagt-de-opdrachtgever).
Bij het koud vouwen van de plaat, tot temperaturen van -15 graden, blijft de coating meebuigen zonder te scheuren, mits het gereedschap schoon is en de fels van 35 mm op de juiste manier wordt gesloten. Een fels die met een vuil of bot gereedschap is dichtgeklikt, kan lokaal micro-scheurtjes in de coating krijgen die met het blote oog nauwelijks te zien zijn, maar die na een paar jaar wel een lijntje roest laten zien op precies die plek. Bij twijfel over een felsverbinding die er niet glad uitziet, is dat dus een reden om nog eens goed te kijken voordat de bekleding verder gaat.
Er is een verschil tussen een oppervlakkig roestpuntje dat u met een verfstift bijwerkt, en een plek waar de roest al onder de coating is doorgekropen. Dat laatste ziet u aan bobbels of blaasjes in de coating rondom de oorspronkelijke beschadiging: de roest zet uit en drukt de laag daarboven omhoog. Op dat moment heeft bijwerken met een stift geen zin meer, omdat de roest onder de nieuwe laag door blijft gaan. Dan is vervanging van dat deel van de plaat de enige oplossing die standhoudt. Hoelang u de tijd heeft tussen het eerste puntje en dat moment, hangt af van de blootstelling: een gevel op het noorden die zelden helemaal droog komt, gaat sneller dan een dakvlak in de volle zon. Een inschatting van die termijn, en van wat er in de tussentijd wél en niet kan, vindt u op de pagina over [hoelang het duurt](/felsplaat/roest/hoelang-duurt-het).
Voor de aansluitingen zelf, dus de klemmen onder de fels en de manier waarop de plaat op de ondergrond ligt, verwijzen wij naar klikzink.com: een verkeerd gekozen klem of een ondergrond die vocht vasthoudt onder de plaat kan corrosie van onderaf veroorzaken, en dat is een ander verhaal dan de snijkant en de beschadiging die wij hier behandelen. Voor de vraag of uw dakhelling en isolatieopbouw condens onder de plaat veroorzaken, wat een andere oorzaak van vochtproblemen is dan corrosie aan de buitenzijde, kijkt u op klikfels.com. En als er zonnepanelen op het felsdak komen, is er een aparte reeks aandachtspunten rond doorvoeren en bevestigingspunten; die staan op solarfels.com.
Loop na levering en na montage het vlak van elke felsbaan langs met goed licht, let daarbij extra op snijkanten, hoeken en plekken waar gereedschap of steigermateriaal tegen de plaat heeft gestaan, en behandel een eerste roestpuntje meteen met een zinkhoudende stift. Twijfelt u of een plek nog te herstellen is of al vervangen moet worden, neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede; wij denken kosteloos mee op basis van een foto of een tekening, en kunnen desgewenst een monster van de coating meesturen om de kleur van de reparatie te laten aansluiten.