Klikzink
Een aannemer die net een bak hagel over een proefstuk heeft horen kletteren, stelt een simpele vraag: hoelang duurt dit nou? Het antwoord zit niet in seconden na de bui, maar in de vraag wat er precies trilt en hoe lang dat blijft doorgaan zodra de klap is gevallen. Op deze pagina gaat het alleen over de plaat: het stalen vlak van 0,55 mm dat wij leveren, en wat daar wel en niet uit te halen valt. Over de opbouw eronder en de klik-verbinding leest u elders meer, dat komt verderop terug.
Regen op een dun stalen vlak geeft een reeks korte, harde tikken. Elke druppel is een aparte inslag, en een stalen plaat van 0,55 mm heeft weinig massa om die inslag te dempen. De klank van zo'n tik is kort: een fractie van een seconde aan werkelijke trilling, die daarna snel wegsterft. Bij aanhoudende regen hoort u dus niet één lange toon, maar een opeenvolging van duizenden korte tikken die door elkaar heen lopen tot een continu geruis. Zodra de regen stopt, stopt het geluid vrijwel gelijk: er is geen nagalm in het plaatmateriaal zelf die de indruk van regen langer laat duren dan de regen daadwerkelijk valt.
Bij hagel is dat anders, en dat is waar de vraag naar 'hoelang' er echt toe doet. Een hagelkorrel heeft meer massa en meer snelheid dan een regendruppel, en de inslag zet de plaat plaatselijk trillend. Die trilling klinkt niet alleen op het moment van de inslag maar loopt nog even door, in het materiaal zelf en in de constructie waar de plaat op ligt. Bij een correct uitgevoerde ondergrond is dat een fractie van een seconde per korrel; bij een holle of te ver overspannen ondergrond hoort u een nadreunend, blikkerig geluid dat de indruk geeft dat de bui langer duurt dan hij werkelijk doet. De plaat zelf is in beide gevallen dezelfde 0,55 mm staal; het verschil zit in wat eronder zit, en dat is precies het onderwerp van [wat er misgaat](/felsplaat/geluid/wat-gaat-er-mis) en van de technische opbouw die op klikfels.com wordt behandeld.
Het ligt voor de hand om te denken dat een dikkere plaat vanzelf minder geluid geeft, en gedeeltelijk klopt dat: meer massa per vierkante meter beweegt minder snel mee met een inslag. Onze felsbanen komen echter in één vaste dikte van 0,55 mm, dus die knop hebt u niet aan de tekentafel. Het werkende deel van een baan is 475 mm; de fels van 35 mm staat daarbovenop en is dus geen vlak waar regen op valt om te resoneren op de manier die het middenvlak wel doet. Bij een vlakke uitvoering trilt het hele werkende vlak min of meer als één membraan mee; bij een uitvoering met verstijvingsril of met micro-lines wordt dat vlak in kleinere stukken verdeeld, en kleinere stukken trillen eerder kort en hoog dan lang en laag. Dat is geen belofte van stilte, maar het verklaart wel waarom twee daken met exact dezelfde plaatdikte een merkbaar ander geluidsbeeld kunnen geven.
De lengte van de baan speelt in de praktijk minder mee dan mensen vaak denken. Of een baan nu 450 mm is of acht meter, op de millimeter afgekort, het is de breedte van het membraan tussen twee felsen die bepaalt hoe het vlak reageert op een inslag, niet de lengte. Wat wel meespeelt is de temperatuur waarbij gewerkt wordt: staal is koud vouwbaar tot -15 graden, en de plaat zet ongeveer half zoveel uit als zink. Dat raakt vooral de maatvastheid en de bevestiging, niet rechtstreeks het geluid, maar een plaat die onder spanning ligt door verkeerd gedimensioneerde uitzetruimte kan wel degelijk anders klinken dan een plaat die vrij kan bewegen. Hoe die uitzetting in de klem wordt opgevangen, leest u bij de bevestiging op klikzink.com.
De vraag hoelang het duurt valt in de praktijk uiteen in twee vragen die nogal verschillen. De eerste is: hoelang klinkt één druppel of één hagelkorrel na? Dat is, zoals hierboven beschreven, een kwestie van fracties van seconden tot hooguit een halve seconde bij een matig gedempte ondergrond. De tweede vraag is: hoelang duurt de bui zelf, en dus hoelang moet iemand onder dat dak het geluid verdragen? Die tweede vraag heeft niets met de plaat te maken en alles met het weer. Een hagelbui van twee minuten voelt op een resonerend dak aanmerkelijk langer dan twee minuten, terwijl diezelfde bui op een goed gedempte opbouw als kort en scherp wordt ervaren en snel vergeten is. Wat vooraf te verwachten valt van een concrete situatie, bespreken wij liever aan de hand van een tekening dan in algemene termen; dat sluit aan bij wat er speelt vóór de uitvoering, zoals beschreven bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/geluid/vooraf-weten).
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een schuine kap met felsplaat direct op een houten onderconstructie zonder verdere opbouw hoorden bewoners een hagelbui van nog geen drie minuten aan als een langgerekt, hard geraas dat pas na de bui echt wegstierf. Bij een vergelijkbaar dak, dezelfde plaat, dezelfde hellingshoek, maar met een volledige isolatieopbouw eronder, duurde het geluid zichtbaar niet langer dan de bui zelf, en was het volume merkbaar lager. De plaat was in beide gevallen identiek: dezelfde 0,55 mm Sendzimir verzinkt staal met de GreenCoat Pural BT-coating. Het verschil zat volledig in de constructie eronder, en die hoort thuis op klikfels.com.
De coating en de verzinking hebben op de akoestiek nauwelijks invloed; die 50 micrometer organische laag en de 275 g/m2 zink aan beide zijden beschermen tegen corrosie en weersinvloeden, niet tegen trillen. De blinde bevestiging met klemmen onder de fels heeft wel invloed, omdat de manier waarop de plaat aan de ondergrond is vastgezet meebepaalt hoeveel speling er is en hoe de trilling wordt afgevoerd naar de constructie. Een plaat die op regelmatige afstand goed is vastgeklemd, geeft minder lang nagalmend geluid dan een plaat die te ruim is opgelegd. Ook hier geldt: de klem zelf, het aantal per strekkende meter en de volgorde van monteren zijn onderwerpen voor klikzink.com, niet voor deze pagina.
Voor wie een concreet gebouw voor ogen heeft en wil weten wat er in dit specifieke geval te verwachten valt, is een gesprek aan de hand van een tekening zinvoller dan een algemene tekst. Wij denken kosteloos mee over de opbouw en kunnen op basis van de tekening aangeven wat er met de plaat te doen valt binnen de mogelijkheden van vlak, verstijvingsril of micro-lines. Neem contact op via Boylestraat 22 in Ede, of vraag naar de mogelijkheden voor een proefstuk in een van de drie matte kleuren, zodat u niet alleen ziet maar ook hoort waar u aan begint.