Klikzink
De fout die wij het vaakst tegenkomen is niet dat er te weinig wordt afgewerkt, maar dat er te laat wordt gekeken. Een plaat wordt op maat gezaagd of geschaard, gaat de stelling op, wordt gelegd en gefelst, en pas als het dak er ligt valt iemand op dat de snijkant kaal is blijven liggen. Op dat moment is de fout niet meer een kwestie van een randje bijwerken. De plaat ligt vast, de fels is dicht, en de kant die aandacht nodig had zit op plekken die u niet meer zonder gedoe bereikt.
Om te snappen waarom dat erg is, moet u weten wat er bij het zagen of scharen precies gebeurt. Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt: een zinklaag van 275 gram per vierkante meter aan beide zijden, met daarover een organische coating van 50 micrometer. Die twee lagen beschermen het staal op het vlak van de plaat uitstekend. Maar op de plek waar u doorheen snijdt, zaagt of schaart, snijdt u dwars door beide lagen. Daar ligt voor een fractie van een millimeter kaal staal. Geen zink, geen coating, alleen de kern.
Of dat een probleem is, hangt af van waar die kant komt te liggen. Een snijkant die verticaal afwatert, waar regenwater langsloopt en meteen wegvalt, corrodeert traag en oppervlakkig. Zink heeft namelijk een eigenschap die staal niet heeft: het beschermt ook de rand ernaast een beetje mee, omdat het als het ware wegcorrodeert ten gunste van het staal vlak om de snede. Dat mechanisme werkt op een verticale, goed afwaterende kant vaak lang genoeg om geen zichtbaar probleem te worden binnen de gebruiksduur van het dak.
Een snijkant die plat ligt, water vasthoudt, of aansluit op een ander materiaal waar vocht kan blijven staan, is een ander verhaal. Denk aan de kant van een plaat die uitkomt bij een dakdoorvoer, bij de aansluiting op een kilgoot, of bij een gevelhoek waar regen tegenaan slaat en langs een liggende rand naar binnen kan trekken. Daar werkt hetzelfde beschermmechanisme niet snel genoeg: het vocht blijft staan, het kale staal roest door, en na een paar jaar ziet u een bruine lijn precies op de snede. Dat is de reden dat wij op plekken met blijvend vocht of een moeilijke afwatering altijd aanraden de kant af te werken, en op een rustige, verticale, goed afwaterende kant is dat veel minder dringend. Wij lichten dat onderscheid verder uit bij de aansluiting op de nok — nee, dat is geen bestaand adres in deze lijst, dus die zin laten we hier weg en verwijzen naar wat wel bestaat.
De tweede fout die wij zien is bijna een spiegelbeeld van de eerste: aandacht voor de snijkant, maar niet voor wat er tijdens het zagen of scharen op het vlak van de plaat terechtkomt. Bij het doorslijpen van staal ontstaan kleine stalen spanen en slijpstof. Die vliegen niet allemaal weg. Een deel landt op de coating, een stukje verderop op de plaat, soms wel een meter van de snede vandaan.
Dat is geen esthetisch probleempje dat wegwaait met de eerste regen. Een stalen spaander die op de gecoate plaat blijft liggen, roest zelf, en die roest trekt in het contactpunt de coating aan. Na een paar weken ziet u geen spaander meer liggen, maar een bruin stipje met een klein kringetje eromheen, vastgeroest op precies de plek waar hij viel. Op een dakvlak van honderd vierkante meter kan dat, als er niet is schoongemaakt na het zagen, uitlopen tot tientallen van die stipjes verspreid over het dak. Ze zijn met de hand niet meer weg te poetsen zonder de coating zelf te beschadigen.
De remedie hiervoor is niet ingewikkeld, maar wordt om tijdsdruk vaak overgeslagen: het vlak schoonvegen of afblazen direct na het zagen, voordat de plaat de stelling op gaat, en in ieder geval voordat er een regenbui overheen is gegaan. Wachten tot morgen is vaak al te laat, want vocht en spaander samen versnellen het proces. Wij behandelen de manier waarop u dat het beste doet, en wat u daarvoor nodig heeft, uitgebreider op [de pagina over wat u nodig heeft voor het afwerken van de snijkant](/felsplaat/snijkant-afwerken/wat-heb-je-nodig).
De kosten van deze twee fouten zitten niet in het materiaal, maar in de arbeid en het moment. Een snijkant afwerken voordat de plaat wordt gelegd, is een handeling die u op de grond doet, op een werkbank, met de plaat goed bereikbaar aan alle kanten. Diezelfde kant afwerken nadat het dak dicht ligt, betekent dat u op het dak moet werken, vaak op een schuin vlak, soms bij een aansluiting die inmiddels is ingepakt door een volgende plaat of een randafwerking. Dat is niet alleen onhandiger, het is ook een ander karwei: u werkt dan om andere bouwdelen heen in plaats van vrij aan een losse plaat.
Bij de spanen speelt tijd een even grote rol. Schoonvegen direct na het zagen kost een paar minuten per plaat. Roestvlekken die zich al hebben vastgezet weghalen zonder de coating te beschadigen, is een precisieklus die niet meer in minuten wordt gerekend. In het slechtste geval, als de vlek al is ingetrokken, is de coating op die plek blijvend aangetast en blijft er een zichtbaar spoor achter, ook na reinigen. Dat is dan geen kwestie van verkeerd product of verkeerde plaat, maar van een stap die is overgeslagen op een moment dat hij nog makkelijk te zetten was.
Wij zien deze twee fouten daarom niet als een probleem van de plaat, maar van de volgorde op de bouw. Wie eerst zaagt of schaart, dan meteen controleert en schoonmaakt, en pas daarna naar de stelling gaat, komt dit soort verrassingen niet tegen. Wie zaagt, stapelt, en het vlak pas bekijkt als het dak al ligt, ontdekt het probleem op het moment dat het oplossen ervan het meest kost.
Controleer op de dag van zagen of scharen meteen twee dingen: of de snijkanten op plekken liggen waar vocht kan blijven staan, en of het vlak van de plaat vrij is van spanen voordat hij de stelling op gaat. Voor de manier waarop u de snijkant precies afwerkt, verwijzen wij u naar onze hoofdpagina over dat onderwerp; voor vragen over hoe lang de afwerking duurt of wie dat werk op de bouw normaal gesproken doet, verwijzen wij naar de bijbehorende pagina's in onze kennisbank.