Klikzink
Een felsplaat wordt op maat gewalst, maar iedere keer dat u zelf een baan inkort, met de schaar, de knabbelschaar of de haakse slijper, ontstaat een rand zonder zinklaag en zonder coating. Dat is geen fout van het materiaal en geen fout van uzelf: dat is gewoon wat snijden doet met verzinkt staal. De vraag is niet of dat gebeurt, maar of u het achteraf kunt zien, en of u er op tijd bij bent als het niet goed is gegaan.
De controle begint met kijken, niet met meten. Houd de rand tegen het licht en zoek naar een dofgrijze, ietwat korrelige streep. Dat is blank staal. Vergelijk die streep met het vlak van de plaat: waar de coating nog intact is, ziet u een egale, gesloten kleur zonder structuurverschil. Op de snijkant zelf ziet u vaak een iets afwijkende, lichtere tint over een breedte van een halve tot een hele millimeter. Bij een baan die met een goede schaar is gesneden, is die streep smal en recht. Bij een baan die met een slijptol is doorgesneden, ligt er vaak een bredere, blauwig verkleurde zone naast de snede: dat is de warmte die de coating net buiten de eigenlijke snede al heeft aangetast. Die twee zien er anders uit en vragen dus ook niet om dezelfde behandeling, maar beide horen aandacht te krijgen.
De tweede controle is met uw vinger, niet met uw oog. Strijk voorzichtig langs de rand. Voelt u braam, een opstaand randje van metaal dat niet meer vlak ligt, dan is dat een plek waar water blijft hangen in plaats van wegloopt. Braam is met een vlakke vijl of een afbraamsteen in een paar seconden weg te halen, en dat moet ook, want een gladde rand is de voorwaarde voordat afwerken met bijverf of een randafdichting zin heeft. Verf over braam heen is verf over een oneffenheid die vroeg of laat toch weer bloot komt te liggen.
Bij zagen en knippen vallen er altijd kleine metaalspanen, en die landen niet alleen op de snijkant maar ook op het vlak van de plaat ernaast. Dat is het onderdeel van de controle dat het vaakst wordt overgeslagen, omdat de spanen zo klein zijn dat ze bijna onzichtbaar lijken tegen een matte, donkere kleur. Toch is dit precies waar op termijn de meeste schade ontstaat, en niet op de snede zelf. Een spaan is los metaal zonder beschermlaag, en op een plat dakvlak blijft hij liggen tot de eerste regen hem laat roesten. Die roest trekt niet op zichzelf weg: hij zet een klein bruin stipje op de coating, en dat stipje groeit met iedere volgende bui een fractie verder. Na een paar seizoenen ziet u een lijn van puntjes precies waar ooit is gezaagd, ook al was de snijkant zelf keurig afgewerkt.
De controle hierop is simpel en kost weinig tijd: veeg het vlak na het zagen af met een borstel of een doek, liefst voordat de plaat een nacht buiten heeft gelegen, en herhaal dat nog een keer vlak voordat de plaat de klem in gaat. Op een hellend dakvlak rollen spanen vaak zelf al weg, maar op een gootaansluiting, een kilgoot of een plat gedeelte blijven ze precies liggen waar ze vallen. Kijk daar dus met iets meer aandacht, en veeg niet alleen de plaat die u net hebt gezaagd, maar ook de baan die er al naast lag: spanen verplaatsen zich makkelijker dan u denkt zodra er iemand overheen loopt.
De controle heeft alleen zin als u ook nog kunt ingrijpen, en dat moment is vroeger dan veel mensen denken. Zodra een baan onder de klem ligt en de volgende baan er half overheen is gefelst, is de rand niet meer te bereiken zonder de hele opbouw te verstoren. Het laatste praktische moment om de snijkant te controleren en zo nodig bij te werken is dus vlak voordat u de plaat vastzet, op de grond of op de bok, terwijl de baan nog los en van alle kanten bereikbaar is. Dat is ook het moment waarop bijverf of een beschermend middel het beste hecht, omdat de rand dan nog droog is en niet is blootgesteld aan een nacht dauw of een bui.
Werkt u met langere series, dan is het verstandig om de controle als vaste stap in te bouwen tussen zagen en monteren, en niet pas aan het einde van de dag als alle banen al liggen. Een aannemer die twintig platen achter elkaar afkort en ze allemaal aan het eind van de middag naloopt, vindt onvermijdelijk een paar randen die hij niet meer zonder gedoe kan bijwerken omdat de plaat er al ligt. Wie na elke snede een paar seconden neemt om te kijken en te voelen, werkt bij terwijl het nog kan, en dat scheelt achteraf uitzoeken welke baan het probleem was.
Waar de controle staat, hangt ook af van de baanlengte die u zelf hebt moeten inkorten. Hoe vaker u een plaat op de bouw op maat maakt, hoe vaker deze controle terugkomt, en dat hangt weer samen met de manier waarop u vooraf de lengte heeft bepaald, zoals wij uitleggen bij [de plaat afkorten op de bouw bij baanlengte bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen/afkorten-op-de-bouw). Wie de baanlengte al bij de bestelling zo dicht mogelijk op maat laat walsen, in stappen van een millimeter, heeft simpelweg minder sneden te controleren en dus minder kans dat er eentje tussendoor glipt.
Of een gemiste plek er ook echt toe doet, verschilt van situatie tot situatie. Een snijkant die wegvalt onder een overlap, in een fels of onder een gootbeugel, zal zelden nog nat worden en vraagt dus minder van uw controle dan een snijkant die vrij in het zicht ligt aan de rand van een dakvlak of een gevelhoek. Hoe u dat onderscheid precies maakt en wanneer afwerken achterwege kan blijven, staat uitgewerkt op de pagina over wanneer u de snijkant beter niet meteen afwerkt. Twijfelt u of een bepaalde rand kritisch is voor de manier waarop de opbouw verder is gedacht, dan is dat een vraag voor de technische kant van het dak en dus eerder iets voor klikfels.com dan voor deze pagina.
Neem de volgende keer dat u een plaat inkort een paar seconden voor de controle direct na het zagen: kijk naar de kleur van de rand, voel of er braam zit, en veeg het vlak schoon voordat u de baan wegzet. Doe dat vóór montage, niet erna, want dat is het laatste moment waarop bijwerken nog zonder omhaal kan. Twijfelt u bij een aantal platen tegelijk, dan helpt het om vooraf te bellen met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede: wij denken op tekening mee, zonder kosten, en kunnen u ook laten zien hoe een goed afgewerkte rand aanvoelt aan de hand van een van de monsters die wij in alle drie de kleuren beschikbaar hebben.