Klikzink
Een garantie op een gecoate stalen plaat gaat zelden over het staal zelf. Het staal is Sendzimir verzonken, aan beide zijden voorzien van 275 gram zink per vierkante meter, en dat zink is er niet voor de sier: het offert zichzelf op zodra er corrosie dreigt. Wat er meestal wél misgaat, is de laag daarboven: de organische coating van 50 micrometer die de kleur en de bescherming geeft. Die coating is bestand tegen weer, wind en UV, maar niet tegen voortdurend contact met een ander metaal dat elektrochemisch actiever of juist passiever is dan zink. Daarom gaat een vraag over garantie bij metaalcontact bijna altijd over verwerking: waar is de plaat gelegd, waar heeft hij iets aangeraakt wat er niet bij hoort, en had de verwerker dat kunnen zien aankomen.
Het mechanisme heet galvanische corrosie, en het is verrassend simpel. Twee metalen met een verschillend elektrodepotentiaal die elkaar raken, en die ook nog vochtig worden, vormen samen een minibatterijtje. Het ene metaal levert elektronen, het andere neemt ze op, en het metaal dat elektronen levert corrodeert sneller dan wanneer het alleen had gelegen. Zink is in die rij een van de onedelere metalen: het offert zich makkelijk op. Dat is precies waarom het als deklaag op staal werkt. Maar diezelfde eigenschap wordt een probleem zodra er een edeler metaal in de buurt is dat voortdurend vocht vasthoudt tegen de zinklaag aan.
Koper is het duidelijkste voorbeeld, en het gebeurt vaker dan u zou denken. Een koperen hemelwaterafvoer die over een verzinkte felsplaat afwatert, spoelt bij elke regenbui piepkleine deeltjes koper mee. Die deeltjes slaan neer op de plaat eronder, en op die plek ontstaat een galvanisch koppel: het koper is edel, het zink offert zich, en na een paar jaar ziet u een streep loopcorrosie precies onder de uitloop van de afvoer. Dat is geen gebrek aan de plaat. Dat is een detail dat op tekening al fout ging, en een garantie dekt dat dan ook niet. Hetzelfde geldt voor lood: een loden aansluiting die overloopt op een verzinkte gevelplaat geeft dezelfde streep, om dezelfde reden.
De andere kant van het rijtje is minder bekend maar even relevant: ongelegeerd staal, dus gewoon bouwstaal zonder zinklaag, in aanraking met een verzinkte plaat. Hier is de volgorde omgekeerd. Het zink op de plaat offert zich nu ten gunste van het kale staal ernaast, wat op zichzelf niet dramatisch hoeft te zijn zolang het contactvlak klein is en er water kan wegvloeien. Maar bij een grote overlap, bijvoorbeeld waar een stalen regel of beugel plat tegen de plaat is gemonteerd en vocht tussen die twee vlakken blijft staan, verdwijnt de zinklaag daar lokaal veel sneller dan elders. Zodra dat zink op is, corrodeert het staal eronder, en dat zie je van buiten pas als het al een tijd bezig is.
Waar het wél kan, is minstens zo belangrijk om te weten als waar het niet kan. Twee verzinkte platen tegen elkaar geven geen probleem: gelijke metalen vormen geen koppel. Aluminium in de buurt van verzinkt staal is doorgaans onschuldig, omdat de potentialen dicht bij elkaar liggen; in de praktijk zit het echte risico bij koper en bij inox met een hoog nikkelgehalte, niet bij aluminium. En een kort, droog contact, zoals een stalen hijsketting die tijdens het lossen even op een pak platen rust, laat geen sporen na. Corrosie door contact met ander metaal heeft namelijk niet alleen twee metalen nodig, maar ook aanhoudend vocht en tijd. Een bouwplaats waar het regent en platen een nacht blijven liggen met daarop een stalen klem of gereedschapskist, is een ander verhaal dan een kraan die er twee minuten overheen zwaait.
Voor de garantie is de vraag dus niet 'heeft er ooit ander metaal tegenaan gezeten', maar 'is er een blijvende, vochtige verbinding tussen twee ongelijke metalen ontstaan door de manier waarop het is ontworpen of gemonteerd'. Dat laatste ligt in de sfeer van het ontwerp en de detaillering, niet van de plaat die wij leveren. Onze coating en zinklaag zijn getest tegen weer en UV, niet tegen een koperen dakkapel die er drie meter boven hangt. Voor de vraag hoe u dat soort aansluitingen in de detaillering voorkomt, en welke klemmen en bevestigingsmaterialen op een verzinkte plaat horen, verwijzen wij u naar wat wij uitleggen bij de bevestiging en de volgorde op de bouw; dat is het domein waar deze keuzes worden gemaakt, niet de plaatmaat zelf.
Er is nog een praktische kant die vaak over het hoofd wordt gezien: het loopwater zelf. Regenwater dat eerst over koper of lood is gelopen, neemt sporen van dat metaal mee, ook als de platen elkaar nergens fysiek raken. Een koperen daklijn die twee meter hoger zit dan een verzinkte gevelplaat, en waarvan het water via de gevel naar beneden loopt, kan dus dezelfde streep veroorzaken zonder dat er ooit contact is geweest. Dat noemen installateurs weleens 'indirect' metaalcontact, en het valt onder dezelfde regel: vermijd het, of vang het water gescheiden af voordat het over de felsplaat spoelt.
Wij denken hier vooraf in mee, kosteloos en op tekening. Als u ons een detail stuurt waarin een koperen onderdeel, een loden aansluiting of een ongelegeerd stalen profiel in de buurt van onze platen komt, wijzen wij dat aan en denken we mee over een alternatief, bijvoorbeeld een tussenlaag die het contact onderbreekt. Dat gebeurt vaker bij overgangen tussen een bestaand dak met koperen onderdelen en een nieuw stuk in felsplaat, en juist daar loont het om het vooraf te checken in plaats van achteraf een garantiekwestie uit te zoeken.
Wat betekent dit voor uw bestelling. De plaat die wij leveren is Sendzimir verzinkt met een organische coating van 50 micrometer, in drie matte kleuren, en die combinatie is bestand tegen normaal buitengebruik. Metaalcontact met koper, lood of kaal staal hoort daar niet bij, en waar dat toch voorkomt, gaat het bijna altijd om een detail dat in de ontwerp- of montagefase anders had gekund. Neem contact met ons op als u twijfelt over een aansluiting op tekening, of vraag een van onze monsters aan om te zien hoe de coating eruitziet voordat u een keuze vastlegt.