Klikzink
Op een bouwplaats komt een felsbaan zelden alleen te liggen. Er zit een loden slabbe bij de schoorsteen, een koperen bliksemafleider op de nok, een stalen hoekprofiel bij de dakrand. Elk van die onderdelen is op zichzelf prima materiaal. Het probleem ontstaat pas als twee verschillende metalen elkaar raken en er water bij kan komen. Dan ontstaat galvanische corrosie: het ene metaal tast het andere aan, en meestal is dat het verzinkte staal van de felsplaat dat het onderspit delft.
Alle metalen hebben een plaats op een rij die corrosiedeskundigen de galvanische reeks noemen. Hoe verder twee metalen op die rij van elkaar af staan, hoe groter de kans dat er iets misgaat zodra ze met vocht in contact komen. Koper en lood staan ver van zink verwijderd. Zink is het edelste van de drie niet, en wordt dus aangevallen: het lost geleidelijk op rond het punt waar het andere metaal ligt, tot de zinklaag daar is opgebruikt en het staal daaronder blootligt. Vanaf dat moment roest de plaat op precies die plek door, terwijl de rest van het dak nog jaren meegaat. Regenwater dat over koper of lood is gestroomd, is trouwens al genoeg: het water zelf neemt metaalionen mee en brengt die verderop op de plaat aan. Er hoeft dus geen direct contact te zijn om schade te krijgen, een aflopende regenpijp van koper boven een felsdak is al voldoende.
Ongelegeerd staal, zoals een simpel stalen hoekprofiel zonder verzinking of coating, is een ander verhaal. Dat staat juist dichter bij zink op de galvanische reeks, en de zinklaag van onze platen is er zelfs voor bedoeld om gewoon staal te beschermen. Rechtstreeks contact tussen twee verzinkte stalen onderdelen levert doorgaans geen probleem op. Onbehandeld staal dat gaat roesten, geeft wel roestvlekken af die op een felsplaat blijven zitten en op zicht storen, maar dat is een ander mechanisme dan de galvanische aantasting die bij koper en lood optreedt.
Het meest voorkomende probleem op een bestaand dak is een koperen hemelwaterafvoer of bliksemafleider die water op een verzinkt felsdak laat lopen. Wij zien dat regelmatig bij renovaties, waarbij de oude zinken goot is vervangen maar de koperen bliksembeveiliging is blijven liggen. Een tweede bekende combinatie is een loden slabbe rond een schoorsteen of dakraam die rechtstreeks op de plaat is gelegd, zonder tussenlaag. Vooral bij platte of licht hellende daken, waar water lang blijft staan voordat het wegloopt, is de aantasting het duidelijkst te zien: een donkere, korrelige plek die na een paar jaar een gaatje wordt.
Een derde situatie die vaak over het hoofd wordt gezien, is het montagemateriaal zelf. Een klembeugel, schroef of draadeind van koper of van niet-roestvast, onbehandeld staal die tegen de plaat aan komt, is functioneel gezien misschien geschikt, maar chemisch niet. Wij werken daarom uitsluitend met klemmen die op de fels zijn afgestemd; hoe die bevestiging precies in elkaar zit en welke onderdelen daarbij horen, leest u op klikzink.com. Daar vindt u ook de volgorde waarin de onderdelen op de bouw gemonteerd worden, zodat gevoelige overgangen zoals bij een dakrand of hoekstuk goed worden opgelost.
De oplossing is meestal niet dat u het andere metaal weglaat, maar dat u het scheidt van de felsplaat. Een tussenlaag van een niet-geleidend materiaal, zoals een kunststof folie of een bitumineuze onderlaag, breekt het contact en voorkomt dat er een galvanisch koppel ontstaat. Bij een loden slabbe is dat meestal een kwestie van een goede onderlaag aanbrengen voordat het lood wordt gelegd. Bij een koperen afvoer is het vaak beter om het water niet over de felsplaat te laten lopen, maar het apart af te voeren. Aluminium onderdelen geven trouwens minder snel problemen: aluminium staat op de galvanische reeks dichter bij zink dan koper en lood, al blijft ook daar een scheidende laag verstandig zodra er langdurig vocht blijft staan.
Houdt u vast aan onze eigen klemmen, aan Sendzimir verzinkt staal met de organische coating die wij standaard toepassen, en aan een ontwerp waarin koper en lood niet rechtstreeks op de plaat rusten, dan is er weinig om zich zorgen over te maken. De coating van 50 micrometer die over de zinklaag ligt, geeft trouwens een extra barrière: zolang die coating intact is, zit er nog geen blootliggend zink dat aangetast kan worden. Beschadigingen aan de coating, bijvoorbeeld door een verkeerd stuk gereedschap of door scherp bouwmateriaal dat over de plaat is gesleept, verdienen om die reden extra aandacht bij een dak waar ook koper of lood in de buurt ligt.
Deze overwegingen spelen geen rol bij de maat die u bestelt: de werkende breedte van 475 mm en de lengtes van 450 tot 8000 mm die wij op de millimeter afkorten, veranderen niet door het metaal dat ernaast ligt. Wel is het iets om vooraf op tekening te bespreken, zeker bij een dak met een bestaande koperen installatie of een bijzondere aansluiting, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/felsplaat/baanlengte-bepalen/uitzetting). Ons meedenken op tekening kost niets, en juist bij een lastige combinatie van materialen loont het om dat gesprek te voeren voordat de platen zijn gewalst.
Houdt u er bovendien rekening mee dat een felsplaat, net als elk ander metaal, met de temperatuur meebeweegt. Bij de lengte die u bestelt, speelt die uitzetting een rol die los staat van het contact met ander metaal, maar wel meegenomen moet worden in dezelfde tekening, zoals wij bespreken bij [het bepalen van de juiste baanlengte](/felsplaat/baanlengte-bepalen).
Ga voor de bestelling langs bij Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, of stuur ons uw tekening: wij denken gratis mee over de maatvoering en de plek waar koper, lood of ander metaal in de buurt van de felsplaat komt. Vraagt u daarbij gelijk een monster van de kleuren aan, dan ziet u meteen hoe de coating aanvoelt en ligt, en kunt u op de bouw met een gerust hart de aansluiting bij het andere metaal uitvoeren zoals afgesproken.